www.CaucasusNow.com

     I was not Encountering anything on the Borders (was there anything to encounter except for regurgitated feminist bordercrossings and inwardsgoings?) in Ijevan between August 18-21, I was in Aparan instead, trying to (un)catch or unwind from the grammatology of art. The footlights had been removed. The stage was stripped bare . . All of this was against a background of such blackness that it was almost not visible. This appealed to me === and would have more so if it hadn’t kept me from seeing several heads of people without any makeup on and in costumes representing something between a counter-relief and a commissar’s costume.

                                                                                            In the middle of the second, or maybe third act, a messenger arrives and reads a telegram concerning the losses of the Proletkult.

Behind the scenes someone was beating on an iron sheet and shouting in a theatrical way. In theater jargon that signifies an uprising.

>>>

(օրինակից առաջ ու դրանից հետո իր զետեղումով, թարգմանությունը արվեստի կարողականացման առիթն է)

(բայց տես, ասում են Յակով Խաչիկյանները, տես թե ինչեր են անցկացնում «նորի» անվան տակ. չկա միատարրություն, միայն ցից խոչընդոտներ ու անսովոր տերմիններ, չգոյ եզրեր ու անպետք եզրաբանական բազմապատկումներ)

(տարածքների նկատմամբ տեղի ունեցող ու սև ցուցակներում հայտնվելու մասին այս կրկնակի կապակցությունն է, որ տալիս է հետագա ապօրինությունների դրդումը)

(ուր կա նաև անելանելիության հնարավորություն, սիրուհիս, այդ գծվածից էապես տարբերվելու)

(թվարկումը կարելի է շարունակել, որովհետև ոչնկարագրական է ու հստակորեն ցույց չի տալիս)

(սահմաններում տիրող անիրազեկությունն ու ստուլտացումը, սակայն ինչպես, դատողության ներսում, հարաբերել ընտանեցնողների խնդիրքը. նրանք շուտով՝ անկախ իրենց «հեղինակությունից», կկանչվեն հետ)

(ու հետևանքներից բացի, այս անհատական հիմա-ռեժիմը)

(ինչը հիմնականում պայմանավորված է «եղածի» հետ, որ բերում է մեզ ոչ թե արդենին այլ վաղվանը)

(ցանցի ներսում)

(գտնվողների մի մասը հայտնվել է միջնորդի դերում և, ինչու չէ, նախապատրաստում է պիտանիության նորմերի ավարտունակության կտրուկ)

(վերաբերմունքն իհարկե կստիպի վերանայել աֆորիզմի որ արժեքների դավաճանումը)

(և արդյոք չէր զգուշացնում արվեստագետն իր հետգործնեության մասին, երբ ասում էր, «Ես եմ տերը լռության», միայն նրան են ենթարկվում այս խստագույն երկու տառերը)

(եթէ մէկը պատեհութիւնն ունենայ մօտէն քննելու հրադադարն այն կէտին վրայ ուր մէկն ու միւսները կազմուած են միաժամանակ)

(այսքանը բավական է ապատարածքայնացման հարցի շուրջ ու այնուամենայնիվ սովից հետո, երբ ցույց տվեցիր այդ ոչ քսանականների այլ հրեշավոր Բարնսից արտագրումներդ, ունենալով կողմնակի անձի որոշակի պատկանելիության և ազդանշման հեռավորության)

(առավել քան բավարար(ում)՝ մյուսի մահճակալում, որտեղ կատարելագործվում են թերությունները)

>>>

>>>

(օրինակից առաջ ու դրանից հետո իր զետեղումով, թարգմանությունը արվեստի կարողականացման առիթն է)

(բայց տես, ասում են Յակով Խաչիկյանները, տես թե ինչեր են անցկացնում «նորի» անվան տակ. չկա միատարրություն, միայն ցից խոչընդոտներ ու անսովոր տերմիններ, չգոյ եզրեր ու անպետք եզրաբանական բազմապատկումներ)

(տարածքների նկատմամբ տեղի ունեցող ու սև ցուցակներում հայտնվելու մասին այս կրկնակի կապակցությունն է, որ տալիս է հետագա ապօրինությունների դրդումը)

(ուր կա նաև անելանելիության հնարավորություն, սիրուհիս, այդ գծվածից էապես տարբերվելու)

(թվարկումը կարելի է շարունակել, որովհետև ոչնկարագրական է ու հստակորեն ցույց չի տալիս)

(սահմաններում տիրող անիրազեկությունն ու ստուլտացումը, սակայն ինչպես, դատողության ներսում, հարաբերել ընտանեցնողների խնդիրքը. նրանք շուտով՝ անկախ իրենց «հեղինակությունից», կկանչվեն հետ)

(ու հետևանքներից բացի, այս անհատական հիմա-ռեժիմը)

(ինչը հիմնականում պայմանավորված է «եղածի» հետ, որ բերում է մեզ ոչ թե արդենին այլ վաղվանը)

(ցանցի ներսում որ անկյունից ես նայում արդեն իսկ ծանոթ մատուցումներին)

(գտնվողների մի մասը հայտնվել է միջնորդի դերում և, ինչու չէ, նախապատրաստում է պիտանիության նորմերի ավարտունակության կտրուկ)

(և արդյոք չէր զգուշացնում արվեստագետն իր հետգործնեության մասին, երբ ասում էր, «Ես եմ տերը լռության», միայն նրան են ենթարկվում այս խստագույն երկու տառերը)

(վերաբերմունքն իհարկե կստիպի վերանայել աֆորիզմի որ արժեքների դավաճանումը)

(եթէ մէկը պատեհութիւնն ունենայ մօտէն քննելու հրադադարն այն ապականված կէտին վրայ ուր մէկն ու միւսները կազմուած են միաժամանակ)

>>>

Queering Yerevan has had a very busy summer, mostly organizing and launching our third annual summer happening — the QY 2010 ART INTERVENTION “QUEERING TRANSLATION,” parts of which you can see virtually by clicking here.

This was the third happening of its kind, the first one being “Coming To You To Not Be With You” (2008) and the second, “What Is To Take Place” (2009).

>>>

(վիրակապերով մարդիկ ու հազարավոր մարդիկ իրենց ամենօրյա շարքերում ու որքան արագ կը հետեւին ընդհանուր շարժումին եւ որքան երկար կ’ընկերակցին անոր)

(օրինակից առաջ ու դրանից հետո իր զետեղումով, թարգմանությունը արվեստի կարողականացման առիթն է)

(բայց տես, ասում են Յակով Խաչիկյանները, տես թե ինչեր են անցկացնում «նորի» անվան տակ. չկա միատարրություն, միայն ցից խոչընդոտներ ու անսովոր տերմիններ, չգոյ եզրեր ու անպետք եզրաբանական բազմապատկումներ)

(տարածքների նկատմամբ տեղի ունեցող ու սև ցուցակներում հայտնվելու մասին այս կրկնակի կապակցությունն է, որ տալիս է հետագա ապօրինությունների դրդումը)

(ուր կա նաև անելանելիության հնարավորություն, սիրուհիս, այդ գծվածից էապես տարբերվելու)

(թվարկումը կարելի է շարունակել, որովհետև ոչնկարագրական է ու հստակորեն ցույց չի տալիս)

(սահմաններում տիրող անիրազեկությունն ու ստուլտացումը, սակայն ինչպես, դատողության ներսում, հարաբերել ընտանեցնողների խնդիրքը. նրանք շուտով՝ անկախ իրենց «հեղինակությունից», կկանչվեն հետ)

(ու հետևանքներից բացի, այս անհատական հիմա-ռեժիմը)

(ինչը հիմնականում պայմանավորված է «եղածի» հետ, որ բերում է մեզ ոչ թե արդենին այլ վաղվանը)

(ցանցի ներսում որ անկյունից ես նայում արդեն իսկ ծանոթ մատուցումներին)

(գտնվողների մի մասը հայտնվել է միջնորդի դերում և, ինչու չէ, նախապատրաստում է պիտանիության նորմերի ավարտունակության կտրուկ)

(և արդյոք չէր զգուշացնում արվեստագետն իր հետգործնեության մասին, երբ ասում էր, «Ես եմ տերը լռության», միայն նրան են ենթարկվում այս խստագույն երկու տառերը)

(վերաբերմունքն իհարկե կստիպի վերանայել աֆորիզմի որ արժեքների դավաճանումը)

>>>

Տարօրինակելով թարգմանությունը

ՉՈՐԵՔՇԱԲԹԻ, 04 ՕԳՈՍՏՈՍ 2010 19:49

• ՆԱԽՈՐԴ
• 1 of 3
• ՀԱՋՈՐԴ

Թարգմանությունը այն կոնցեպցիան է, որի շուրջը կայացավ «Տարօրինակելով Երեւանը» կոլեկտիվի կազմակերպած ցուցահանդեսը Կանանց ռեսուրսային կենտրոնի այգում: Վիդեո, ֆոտո, փերֆորմանս, դերային եւ հեղինակային ընթերցումներ, եւ այդ բոլորի մեջ՝ թարգմանություն: Թարգմանությունն այսօր ամենուր է: Այն անհրաժեշտ է ամեն քայլափոխի: Ցուցահանդեսի նպատակներից մեկն է` շեղվել նեղ լեզվական (այսինքն ստանդարտացնող ու ընտանեցնող) թարգմանությունից եւ անցնել ավելի գլոբալ (իսկ ավելի հետաքրքիր կլինի ասել. այլասերված, տարօրինակող) համամարդկային թարգմանչական պրոբլեմների:

Հասարակության մեջ առկա փոխըմբռնման ցածր մակարդակը, անհանդուրժողականությունն ու դրանից բխող ագրեսիան մեր փոքրիկ երկիրը վեր են ածել Բաբելոնյան աշտարակի, որտեղ մարդիկ խոսում են հայերեն, բայց չեն հասկանում իրար:

Մի խմբակցություն մյուսին, մի «տուսովկա» մեկէլին, կանայք՝ տղամարդկանց, տղամարդիկ՝ կանանց… Եվ մինչեւ ե՞րբ և մինչեւ ո՞ւր: Ու այստեղ օգնության է գալիս թարգմանությունը, այն է՝ ամեն ինչ դարձնել մաքսիմալագույնս (ան)հասկանալի ու (թյուր)ըմբռնելի որքան հնարավոր է շատ մարդկանց համար:

Հայաստանում գերիշխող հետխորհրդային մշակույթի, տարօրինակող (queer) տարածքներում այն առավել արդիական է, քանի որ սովորույթն ու մտածելակերպը հակասության մեջ են ժամանակի ու ժամանակակից մարդու հետ: Եւ էական չի, թե դա ոնց կարվի՝ բառերով, պարով, ձայնով, թե լուռ ժեստերով:

Մնջախաղը ևս թարգմանություն է` արվեստ, որ ուղեկցել է մարդուն դարեր շարունակ։

Թարգմանության արվեստը, նաև ոչ լեզվական, անհիշելի ժամանակներից ուղեկցել է մարդուն` ունենալով տարաբնույթ դրսևորումներ։ Ամեն բան չէ, որ բառերով են ասվում, այս ենթատեքստի հիմքում մարդու ինքնաարտահայտումն է, որի ձևերին էլ փորձել են ծանոթացնել ցուցահանդեսի կազմակերպիչները։

Օրինակ` Մելինէ Տէր Մինասեանի և Լողելին Քոենիգի ձեւախաղում (Վիոլետ Գրիգորյանի «Ինքնահավաստում» բանաստեղծության շուրջ), Մէլինեն ու Լողելինը սկզբում միաժամանակ ֆրանսերենով, հետո հետզհետե հայերեն մեկումեջ բառեր ու նախադասություններ ավելացնելով հասան սինխրոն թարգմանության: Այդ ամենն ուղեկցվում էր նաեւ մարմնի ժեստերով: Ձեւախաղն ավարտվեց (վրացական) գործիքի նվագակցմամբ։

[Dispatches from Armenia]: Bound Opposition

Tatia Skhirtladze, It’s a Real Dream, You Know, a photograph

Տատիա Սխիրթլաձե, Իսկական երազ ա, գիտես, լուսանկար

Շուշան Ավագյան և Իլեյն Կրիկորեան
Տեղի ունենալիքի բացումը,
նկարահանեց՝ Մելիսա Բոյաջեանը:

Shushan Avagyan and Elaine Krikorian
Opening statement,
videorecorded by Melissa Boyajian.

Մելինէ Տէր Մինասեան և Լողելին Քոենիգ
Ինքնահավաստում երկու ակվարիումների և մի չուներիի համար
Ձևախաղ Վիոլետ Գրիգորյանի «Ինքնահավաստում» բանաստեղծության շուրջ (ֆրանսերենով ու հայերենով)։
Նկարահանեց՝ Մելիսա Բոյաջեանը:

Méliné Ter Minassian and Laureline Koenig
Autoconfirmation For Two Aquariums and a Chuneri
A game of forms around the poem “Autocomfirmation” by Violet Grigoryan in Armenian and French.
Videorecorded by Melissa Boyajian.

Լիլիա Խաչատրյան, Անեսթեզված տեքստ. թարգմանությունը որպես սնանկ հավակնություն, էսսե։
Տատիա Սխիրթլաձե (in absentia), Իսկական երազ ա, գիտես, լուսանկար։

Lilia Khachatryan, The Anesthetized Text: Translation as a Bankrupt Claim, an essay.
Tatia Skhirtladze (in absentia), It’s a Real Dream, You Know, photograph.

Թարգմանության պարադիգմի և թարգմանական մուլտիստրատեգիաների դիսցիպլինային մատրիցայի բախման արդյունքում տեքստն առանց խտրության ենթարկվում է ցավազրկման ու բժշկվում: Թարգմանության մեջ, ինչպես վիրահատության ժամանակ, մարմնի մի մասը չի վերականգնվում ու նետվում է մի կողմ, կամ ենթարկվում իրեն ոչ հատուկ ձևափոխությունների, կամ տեղադրվում, ներկրվում է նյութ` տրանսպլանտատ, որը մարմնի համար օտար է սկզբանե…

Ցանկացած թարգմանություն սնանկ հավակնություն է միտված լուծելու նախօրինակի և թիրախային տեքստի լեզուների տարածության մեջ կողպված տեսքստի առանց կորուստների դուրս բերելու անիրագործելի խնդիրը: Ընդունելով լեզվի բազմիմաստության ու իմաստի հարաբերական սուվերենության դրույթները հանգում ենք նրան, որ թարգմանությունը մի լեզվով գրված տեքստի վերագրում չէ մեկ այլ լեզվի լեզվական նշանների միջոցով, այլ նախօրինակի հնարավոր ընթերցումներից մեկը: Ընտելացում և վերագրում բառերը կիրառելի են նույնիսկ թարգմանական նվազագույն միավորի` բառի թարգմանման դեպքում, քանզի նույնիսկ այն բառերը, որ ընկալվում են որպես համարժեքներ, տարբեր ժողովուրդների ներկայացուցիչների, ուր մնաց առանձին անհատների ու օրինակների դեպքում արթնացնում են տարբեր պատկերացումներ: Ուստի թարգմանության մեջ առկա ընտելացումը չի կարող օտարվել որևէ կերպ: Օտար տեքստի լեզվաբանական և մշակութային տարբերությունները կարող են միայն ազդանշվել անուղղակիորեն`թիրախային լեզվի կառուցվածքային ու իմաստային խախտումների/խզումների միջոցով, որը տեղական աջակցված, հաստատված, ուստի և բնականացված թարգմանական չափանիշների և դիսկուրսիվ ստրատեգիաների հարցադրման ու տեղական մշակույթում արժեքներ դասակարգող ստորակարգությունների կազմալուծման միջոցով սկզբնավորում է ապածանոթացման կամ տարօրինակման գործընթացը, գրական-կանոնական չափանիշների վերափոխումը, գաղափարախոսական քննադատությունն ու ինստիտուցիոնալ փոփոխությունը, որը կարևորում է ընդունող/հյուրընկալող մշակույթի և գրականության ձևավորված համակարգերում բնօրինակի կարևորության ենթակայման կասեցումը`անհավասար իշխանական հարաբերությունների դիմակազերծում հետապնդելով:

Եթե թարգմանությունն ընկալվում է որպես Լ տեքստի փոխարինում սեմանտիկորեն և պրագմատիկորեն համարժեք Բ տեքստով, ապա այդ համարժեքության առաջին պահանջն է, որ թարգմանված տեքստի ֆունկցիան համարժեք լինի օրիգինալի ֆունկցիային: «Ֆունկցիա» տերմինն ինքնին ենթադրում է օբյեկտի դեր, գործողություն որոշակի համակարգի շրջանակներում, հետևաբար տեքստի ֆունկցիան էլ իր մտահայեցողական ու միջանձնային բաղադրիչներով հանդերձ տեքստի ենթարկումն է գործողության որոշակի, սպեցիֆիկ, մասնավոր, առանձնահատուկ կոնտեքստում: Թարգմանված տեքստի ֆունկցիան այլ մշակույթի կոնտեքստում չի կարող լինել իդենտիկ նրան, որով օժտված էր թարգմանվող տեքստը: Ուստի թարգմանության իրագործելիությունը հերքվում է իր իսկ նախապայմաններով: