www.CaucasusNow.com

 
Երկու շաբաթ առաջ եթեր գնաց Հատուկ Ռեպորտաժի Գործ բազմաց թողարկումը: Մեր Նելլին ռեպորտաժ էր նկարել տարօրինակ բիզնեսների մասին: Նյութը սկսում էր ֆլեյրինգովզբաղվող մի բարմենի հարցազրույցով: Այդ գործը մեր համար իսկապես նոր է, բայց արտասահմանում շատ է տարածված:

Ես էլ մի ֆրեյեր-թենդեր /նրանց արտասահմանում այդպես են անվանում/ ծանոթ ունեմ, ու երբ նոր էի ծանոթացել նրա հետ, դեռ լավ չէի հասկանում կոնկրետ ինչով է զբաղվում: Մի անգամ էլ ասացի. Ցիրկաչություն ես անում էլի: Ընենց նեղացավ, որ ստիպված եղա ներողություն խնդրել: Ասաց, որ դա տարբեր բաներ են ու որ իրեն չվիրավորեմ:

Իրականում, ֆլեյրինգը տարբերվում է ցիրկաչությունից ու գնդակ ու շապիկ պտտեցնելուց: Ֆլեյրինգով զբաղվողները իրենց ամբողջ ծրագիը պետք է իրենք մտածեն ու ուրիշներից մտքեր չգողանան: Մի խոսքով, copy paste անել չի կարելի, բոլոր հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են: Էս բոլորը լավ եմ հասկացել, միայն մի բան է անհայտ մնացել` իսկ ով է պատասխանատվության ենթարկելու նրանց, ով որ խախտի այդ դեռ չգրված օրենքները:

P.S. Ֆլեիրինգը շաաաաատ փողաբեր գործ է դրսում: Էնքաաաան ֆլեիրինգի աստղեր կան, մտի youtube նայի, – ծանոթիս այս միտքը որոշեցի ինքս ստուգել: Ճիշտ էր ասում, բացի այդ բավականին հետաքրքիր ու էքշն վիդիոներ էլ կային:

 
Շնորհավորանքներս բոլոր կատուներին` մասնագիտական տոնի առիթով: Մարտի մեկն ազդարարում է գարնան գալուստը (պաշտում եմ գարունը), վերջերս հայտնաբերեցի, որ այն նաեւ կատուների միջազգային օրն է: Չեմ սիրում կատուներին, շներին եմ սիրում: Հետո մի քիչ հասկացա, թե ինչու:

Մարդկանց էլ պայմանական կարելի է կատուների ու շների բաժանել: Ինքնաբավ են կատուները, գալիս են, երբ հարմար է, գնում են, երբ ուզում են: Շներն ուրիշ են, կապվում են: Բայց վերջերս սկսել եմ հանդուրժել կատուներին, բակում մեկը կա, նույնիսկ հավանում եմ, շատ սիրուն է, իր ընտանիքից ոչ մեկին նման չէ: Նմանությունը բնավորության մեջ է. համառ է, ամեն գնով ուզածին հասնում է: Շնիկ ենք պահում, նույնիսկ նրան են խաբում, բնից դուրս հանում, գժվացնում, վերջում էլ` ճաշն ուտում: Դրա համար էլ փոքրիկ Ջեկոս կատու տեսնելիս կատաղում է, ու ձայնը կտրել չի լինում:

 
Խելացի են կատուները, ինքնասածի, ինչ կարող ես անել: Կանադացի գիտնականները նույնիսկ պարզել են, դրանք մարդուն կառավարելու ձեւեր էլ ունեն: Սոված կատվի մռլտոցի մեջ հրաման կա: 50 կամավորներ լսել են տարբեր ձայնագրություններ եւ հրամայական նոտաները միայն քաղցած կատուների մռմռոցում են որսացել: Ցածր, բայց արդյունավետ ձայնով կատուները հասնում են իրենց ուզածին. տիրոջից ստանում են ցանկալին: Աղջիկներին հաճախ են նմանեցնում կատուներին, գուցե ճիշտ են (խոսքը մեր մեջ, տղաներն ավելի կատու են): Արժե կատու լինել… Մյաու~… Կեցցե~ գարունը…

- Ժողովուրդ աշխատանք եմ գտել…,- կկանչեր Թումանյանի Անհաղթ աքլորը, եթե այսօրվա Հայաստանում ապրեր, ու ու էլի նույն արագությամբ թագավորն իր մոտ կուղարկեր իր նազիր-վեզիրին, ինչպես այսօր անում է կառավարությունը: Ընդամենը մեկ շաբաթ է, որ անարդար հարկային պայմանների դեմ իրենց անհամաձայնությունն են հայտնում Վաղարշ և որդիներ ընկերությանը պատկանող Ոսկու աշխարհի աշխատակիցները և արդեն կառավարությունը , ոստիկանությունն ու շուկայի տնօրինությունը խուճապային քայլերի են դիմում: Ոստիկանությունը բաժին է հրավիրում ցուցարարներից ամենաակտիվներին: Իսկ այս մարդիկ ընդամենը ասում են, որ իրենք չեն կարող այդպիսի հարկային դաշտում աշխատել:

Ես մի շաբաթ հետևում եմ բոլոր հեռուստաընկերությունների լուրերին: Ոչ մի լրագրող այդպես էլ չկարողացավ կամ չուզեց ներկայացնել այդ մարդկանց իրական բողոքը: Նրանք համաձայն են գործել հարկային դաշտում, բայց եթե դա հնարավոր է: Այսօր հարկային մարմինները, օրենքի համաձայն, պետք է գույքագրեն յուրաքանչյուրի ապրանքը հատ-հատ, ըստ արժեքի: Հիմա բացատրեմ, որն է այստեղ խնդիրը:

Ես ունեմ 1 մատանի, հարկայինը գալիս է ու, ոսկու այսօրվա արժեքով, գնահատում է այն որպես զարդ, ասենք 100 դոլար և գույքագրում է` հաշվելով վրայի քարը, ոսկու կարգը, աշխատանքը, ու գնում է: Անցնում են ամիսներ, մատանիս չի վաճառվում, ես այն կարող եմ նվիրել ինչ-որ մեկին, կամ քանդել, քարը դնել մեկ այլ մատանու վրա, ոսկին էլ դարձնել ջարդոն, կորցնելով նաև աշխատանքի վրա ծախսած գումարը, ավելին, այդ ընթացքում էլ ոսկին էժանանում է: Հարկային գալիս է, տեսնում է մատանիս չկա, ասում է ուրեմն ծախել ես, եկամուտ ես ունեցել , դե հարկ վճարիր:

Փոքրիկ իշխանի թագավորն ասում էր. – Եթե ես իմ գեներալին հրամայեմ ճայ դառնա , ու նա չկատարի իմ հրամանը, դա ոչ թե նրա , այլ իմ հանցանքն է:

Իսկ ինչու չեն բողոքում մյուս շուկաների աշխատակիցները,կհարցնեք դուք, չէ որ նրանց համար էլ է գործելու այս նույն օրենքը ?

Որովհետև, օրինակ, Տաշիրի տնօրինությունը հասցրել է զգուշացնել իր աշխատակիցներին, որ եթե նրանցից որևէ մեկը մասնակցի այդ երթերին , ու իրենք իմանան այդ մասին, հաջորդ օրվանից կարող են այլևս աշխատանքի չգալ: Իսկ Ոսկու աշխարհ շուկայի տերը պահը բաց է թողել, նա բողոքի ակցիայի առաջին օրերին հանրապետությունում չի եղել:

Բայց վերադառնալուն պես, ապամոնտաժել է նախ ակտիվիստների սեղանիկները, ապա հորդորել իր շուկայի մյուս աշխատակիցներին, որ նստեն աշխատեն: Նրանց նաև խոստացել է, որ ամեն ինչ լավ է լինելու, նույնիսկ ասում են, գույքագրում չի լինելու:

Մի քանի օր անց, մամուլի հրապարակումներից հետո, նորից վերականգնվեցին բոլորի սեղանիկները: Սակայն, գույքագրման պահանջը, դամոլկյան սրի պես, կախված է ոսկու շուկայի աշխատակիցների գլխին ու ցանկացած պահի կարող է նորից հայտնվել: Հիմա, հարաբերական անդորր է:

Նյու Յորքյան առաջին առավոտս սկսվեց թվացյալ սովորական նախաճաշով մոտակա ռեստորաններից մեկում, սակայն գաղտնիքը նրանում էր, որ մենք քայլեցինք այնտեղ / Լոս Անջելեսաբնակներն ինձ հասկացան/։Իսկ ահա կեսօրն արդեն լի էր… կարելի է ասել ամեն ինչով:

Նյու Յորքում կան մի քանի գաղափարներ, որ անպայման պիտի իրագործվեն։ Ուտել հաթ դագ /hot dog or franky in NY/, ուտել կանոլի /իտալական էկլեր/, խմել իտալական, արգենտինական կամ հարավաֆրիկյան գինի, այցելել Թայմ Սքուեր, Ուոլ Սթրիթ, Քոլամբս Սիրքլ, Սենթրալ Փարք, ապա ուտել ՆյուՅորքյան պիցա, բեյգլ եւ վերջում խմել ծորակի ջուր /խեղճ Լոս Անջելես/:

Նախ մետրոն մեզ տարավ քաղաքի կենտրոն /ասեմ, որ Նյու Յորքի հանրային երթեւեկությունը քեֆս բերեց, դարձյալ խեղճ Լոս Անջելես/, որտեղից էլ եւ սկսվեց գաղափարների մի քանիսի իրագործումը։ Կերա մալականի թթվով հաթ դագ, քայլեցի կատարյալ, սակայն աշխատող քաոս հիշեցնող Թայմ Սքուերով, Չայնաթաունով /դրա նախորդ օրը չինական Նոր Տարին էր, տոնախմբությունից մնացել էր միայն խմբությունը/ մտա Փոքրիկ Իտալիա, ուր կնքվեց պայմանագիրը:

Այդ հրաշալի պայմանագրի մանրամասներից առաջ ասեմ, թե ինչ էր հիշեցնում իտալական կանոլին /անչափ համեղ էկլերանման մի բան/։ Կաֆե Պալերմոյում համտեսած կանոլին ոչ այնինչ էր, քան մեղրամիսը բերանում… մմմ, լավն էր։ Կանոլիով բերաններս քաղցրացնելուց հետո ժամանակն էր` տրվել իտալական գինուն, որի ժամանակ էլ ծնվեց պայմանագիրը։ Ստորեւ ներկայացնում եմ իմ եւ սիրուս մեջ կնքված պայմանագրի կետերը.

Կաֆե Պալերմո, Փոքրիկ Իտալիա, ք. Նյու Յորք, 14 փետրվարի 2010 թ.

1. Սեքսով զբաղվել շաբաթական նվազագույնը յոթ անգամ

2. Երբեք չքնել ջղային վիճակում

3. Հետեւողականորեն աշխատել մեր նպատակների ուղղությամբ

- Աշխարհի առաջնություն – Բրազիլիա 2014

- Մշտական բնակություն Նյու Յորքում

- Երեխաներ, ընտանիք

- Առողջ ապրելակերպ /տես համար 1/

4. Երբեք չստել եւ հաշվի առնել միմյանց փոփոխությունները

5. Չդատել միմյանց ընտանիքները

6. Չմեղադրել

7. Ոչ մի տեսակի բռնություն, ֆիզիկական կամ բանավոր

8. Չզզվացնել միմյանց դիտավորյալ

9. Առաջինը սիրել ինքներս մեզ, ապա դիմացինին

10. Երեխաները պիտի զբաղվեն որեւէ մարզաձեւով եւ սովորեն հայոց լեզուն

11. Չշտապել

12. Ճանապարհորդել

13. Ամսական գոնե մեկ անգամ միասին անցկացնել երեկոյան հանդիպում /date night/

14. Չգիրանալ

15. Հավասարություն

- ընտրություններում

- երեխաների համար

- որոշումներում

- ընտանիքների համար

16. Չդավաճանել

17. Նեցուկ կանգնել միմյանց խենթ երազներին, սակայն փորձել լինել տրամաբանական

18. Միասին այցելել Հայաստան

19. Երկու պսակադրություններ` ԱՄՆ-ում եւ Հայաստանում

20. Երեխաներին տալ ընտրության հնարավորություններ կրոնի, կրթության եւ սեռական կողմնորոշվածության հետ
կապված

21. Ոչ մի անակնկալ ծննդյան տոնախմբություններ /surprise birthday party/

22. Տալ հարցեր եւ հաղորդակցվել

23. Միասին մասնակցել Սոլակի ուխտին

24. Իրար տալ սեփական տարածություն /give space/

25. Մնալ խենթ ու խելառ

26. Վերջին պարը մերն է /save the last dance for me/

27. Խոսել մեր զգացմունքների մասին

28. Կիսվել եւ օգնել միմյանց անսպասելի իրավիճակներում

29. Մեղրամոմով մաքրել Հայկի մեջքի մազերը

30. Ընդունել միմյանց ճաշակները սնունդի, կահույքի եւ հագուստի պարագայում

31. Միասին հաշիվ բացել խնայողական դրամարկղում

32. Սիրել զմիմյանց

33. Ողջունել իրար համբույրով

34. Անկախ ամեն ինչից չարհամարել միմյանց

- զանգերը

- զգացմունքները

- գաղափարները

- որոշումները

- եզրահանգումները

Պայմանագրի տակ ստորագրեցինք ես, սերս եւ Կաֆե Պալերմոյի տեր` Baby John the Canoli King-ը:

Օրն ավարտվեց մեկ այլ իտալական ռեստորանում, կենդանի երաժշտությամբ, կծու խխունջներով, աննկարագրելի համեղ շոկոլադե բուրգերով եւ բնականաբար ավելի շատ իտալական գինիով հագեցած փետրվարի 14-ի սուրբ Վալենտինյան ընթրիքով:

Շարունակելի..

 
Ինչքան լեզու գիտես, այնքան մարդ ես` սա հատկապես կարևոր է նրանց համար, ովքեր ապրում են մի երկրում, որի պետական լեզուն իրենց մայրենին չէ: Տվյալ պարագայում խոսքս վիրահայերի մասին է: Համոզված եմ, որ ընթերցողների 80 տոկոսը հիմա մտածեց. դե վրացի են էլի, իրենց վրացիությունն անում են, ուզում են, որ անպայման Վրաստանում ապրող ազգային փոքրամասնությունները վրացերեն իմանան,. թող ռուսերեն խոսեն էլի, ռուսերեն չգիտե՞ն:

Այո, ռուսերեն նոր սերունդը չգիտի ու պարտավոր էլ չի իմանալ կոնկրետ միայն նրա համար, որ իր իսկ երկրում ապրող ազգային փոքրամասնություների` վրացերենի չիմացության պատճառով, նրանց հետ հաղորդակցվի ռուսերենով: Իհարկե ռուսերենի իմացությունը շատ լավ է, ինչպես ցանկացած այլ լեզու, բայց հենց ռուսերենը մի քիչ խնդրահարույց է` առաջին հերթին Ռուսաստանի հետ Վրաստանի հարաբերությունների պատճառով:

Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սաակաշվիլու Հայաստան վերջին այցի ժամանակ երկու երկրների առաջնորդները ասուլիսի ժամանակ խոսում էին յուրաքանչյուրն իր լեզվով, բայց չգիտես ինչու երկու նախագահների համար էլ սինքրոն թարգմանվում էր ռուսերեն: Վրաստանի նախագահը հայտնվել էր իր համար տհաճ վիճակում, բայց ոչ ռուսերենի չիմացության պատճառով. նա գերազանց տիրապետում է ռուսերենին, պատճառը այլ էր, որը բոլորիս էլ հայտնի է: Այդ վիճակին նա երկար չդիմացավ, հանեց ականջակալներն ու թարգմանչի խոսքը կտրելով ասաց. բայց ինչու՞ է վրացի լրագրողը պարտավոր ռուսերեն իմանալ, որ հասկանա Հայաստանի նախագահի խոսքը: Տրամաբանական է, չէ՞: Այնուհետև կատակի վերածելով իր խոսքը` ավելացրեց. Կարծում եմ, պետք է հայերն ու վրացիները ստեղծեն մի ընդհանւր լեզու, որ կարողանան հասկանալ իրար:Դրա համար ամենահարմարը հավլաբարի լեզուն կլինի:

Միթե՞ Հայաստանում կամ Վրաստանում չկար մեկը, որը լիարժեք տիրապետեր և հայերենին, և վրացերենին, որ թարգմաներ նախագահների խոսքը: Այդպիսի մասնագետներ կան: Երբ Հայաստանի արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը Վրաստանում էր, նրա համար ամեն ինչ թարգմանվում էր գերազանց հայերենով, նույնքան գերազանց վրացերենով էլ Նալբանդյանի խոսքը նույն թարգմանիչը փոխանցում էր Վրաստանի արտգործնախարարին: Բայց սա մի կողմ թողնենք:

Վրաստանի օրենսդիր մարմնում հայկական համայնքի ներկայացուցիչները` հայ պատգամավորները, իհարկե ոչ բոլորը, չեն տիրապետում վրացերենին: Արդյոք սա չարիք չէ՞ վիրահայության համար: Մենք հանգիստ ենք այնքանով, որ խորհրդարանում ունենք մեր շահերը պաշտպանող դեմքեր, մինչդեռ նրանք կարող են ամբողջ նիստից ընդամենը մի քանի բառ հասկանալ, ուր մնաց թե ներկայացնեն վիրահայության առջև ծառացած խնդիրները: Ամեն ինչ պետք է հենց այստեղից սկսել. էլ ի՞նչ սպասենք շարքային քաղաքացիներից, եթե պատգամավորը, դպրոցի տնօրենը, և վերջապես վիրահայ համայնքի կարկառուն ներկայացուցիչները չեն տիրապետում այն երկրի պետական լեզվին, որտեղ ապրում են ու մի ամբողջ համայնք նրանցից սպասելիքներ ունի:

Դարձյալ լեզվի չիմացությունն է պատճառը, որ հաճախ Վրաստանում հայերը մեկուսանում եմ հասարակությունից և փորձում են մեկուսացնել նաև իրենց երեխաներին: Երեխան ստիպված սահմանափակվում է այն շրջապատով, որը համալրվում է դպրոցով, ծնողների շրջապատով ու բարեկամներով: Եւ շատ դեպքերում ընտրում է կյանքի ու մասնագիտական այն ուղին, որը բոլորովին էլ հոգեհարազատ չէր իրեն:

Շատերը կարծում են, թե վրացերեն սովորելով օգուտ են տալու վրացիներին: Ոչ, դա բխում է հենց վիրահայերի շահերից` հասարակության լիարժեք անդամ զգալու և ինքնահաստատվելու համար:

 
Ինչպես ասվում է` մեկնարկը տրված է. նոր, գարնանային, թարմ բանաձևյան եթերաշրջանը սկսվել է: Նույնիսկ հասցրել ենք խմել այդ առիթով, հետո էլ` պարել: Ինտերակտիվի մասին կարծիքները տարբեր էին, քննադատության պակաս ընդհանրապես չկար, մանավանդ նախկին գործընկերներիս կողմից. մեկի համար պարզունակ էր, մյուսի համար` բարդ, էն մյուսը սանրվածքս չէր հավանել: Էդ լավ էր, անտարբերություն չեմ սիրում:

Օրվա վերջն էր ցնցող: Գիշերվա 2-ի կողմերը տուն էի գնում, ահավոր հոգնած, մի քիչ երկար ու զզվելի օրվանից հետո, պարզվեց տաքսիստը շատախոս է. իսկական, բնիկ երեւանցի է, իրականում տաքսիստ չէ, բայց պատմությունից հասկացա, որ ամբողջ կյանքում էդ երկնագույն 06-ն է վարել: Բայց բախտս բերեց, հենց իմացավ, որ լրագրող եմ, մի քանի րոպե լռեց, իսկ երբ իմացավ, որ Հ1-ում եմ աշխատում, ընդհանրապես եւ ընդմիշտ լռեց:

Հիմա իմ մոտ էլ նմանատիպ մի լռություն է, դեռ չեմ հասկանում, ինչի մասին կարելի է գրել, ինչի մասին լռել: Ոչ այն պատճառով որ ասելիք չկա, այլ որ շատ բան կա ասելու: Այս պահին ես ու Գոհարն աշխատում ենք մի շատ հետաքրքիր ռեպորտաժի վրա` գեղեցկության չափանիշներ, 90/60/90 եւ այլն: Ես արդեն ամեն ինչ գիտեմ անորեքսիայի, էնդոկրինոլոգիայի, դիետայի մասին: Ավելին, նկարահանել ենք աշխարհի ամենասիրուն սթենդափները: Ընդհանրապես, այս ռեպորտաժի վրա աշխատելիս շատ բան փորձել ենք մեզ վրա, հասկացել` հենց մեր օրինակի ու վարքի, ճաշակի ու նախասիրություններից ելնելով:

Այդ իմաստով, հիմա միանգամից երկու` հակասական ու միաժամանակ շատ հետաքրքիր զարգացումներ են սպասում ու արձագանքներ` Ինտերակտիվ-ի նոր թողարկումները և Հատուկ Ռեպորտաժ-ի առաջիկա կանացի գեղեկցությանը նվիրված թողարկումը:

Այս պահին գտնվում եմ ինքնաթիռի մեջ եւ ուղեւորվում եմ Արիզոնայի Ֆենիքս քաղաք, որտեղից էլ արդեն պիտի մեկնեմ Նյու Յորք։

Սեփական մաշկի վրա եմ զգում, թե ինչ է նշանակում Սերը թեւեր է տալիս արտահայտությունը։ Ցավոք սրտի, թեւերն անվճար չէին, բայց չեմ բողոքում, քանզի երջանիկ եմ` ինչպես 17-ամյա պատանին, ով սիրում է առաջին անգամ։

Ինչ տեղափոխվել եմ ԱՄՆ, չեմ ճանապարհորդել օդանավով: Լոս Անջելեսը լքել եմ հաշված անգամ։ Մի քանի անգամ կատարել եմ Լոսանջելեսահայ կոչվելուս պարտականությունը եւ ուղեւորվել եմ Լաս Վեգաս։ Մեկ անգամ էլ գործնական այցով մեկնել եմ Կալիֆորնիայի մայրաքաղաք Սաքրամենթո։ Այսինքն այս թռիչքս իսկապես մեծ իրադարձություն է իմ կյանքում։ Ասեմ ինչու.

Այս Նոր Տարվան Ձմեռ Պապիկից խնդրեցի, որ ինձ Վագրի տարուն պարգեւի իսկական, խենթ եւ երկարաժամկետ սեր։ Արդեն, կարելի է ասել, հոգնել էի անիրական, սովորական եւ կարճատեւ, թվացյալ սիրային, սեռական, միայն ֆիզիկական կամ ռոմանտիկ հարաբերություններից։ Որոշեցի իսկապես ինքս ինձ Նոր Տարվան մաղթել մեծ սեր։ Եւ արի ու տես, որ հիմա գտնվում եմ օդանավում եւ գնում եմ սիրուս հետ Սուրբ Վալենտինյան շաբաթավերջն անցկացնելու։

Լավ, սակայն ինչու՞ Նյու Յորք, ինչու հիմա եւ ինչու այսքան անպատրաստ։

Բանն այն է, որ սերս աշխատում է Լոս Անջելեսյան հրատարակություններից մեկում, որտեղ աշխատել եմ նաեւ ես։ Նա նորաձեւության բաժնի խմբագիրն է, իսկ ես մարզականինն էի։ Մինչ իմ հեռանալն այդ հրատարակությունից, իրար հետ աշխատեցինք գրեթե երեք ամիս, սակայն այդ երեք ամիսների ընթացքում մեր մեջ փոխանակված ամենաերկարատեւ խոսակցությունը եղել է Բարեւ Ձեզ, ես Հայկն եմ, մարզական բաժնի խմբագիրը, շատ հաճելի է։ Առաջին հայացքից նա ինձ վրա թողեց վարդագույն կոշիկներով եւ շեկ մազերով նորաձեւության դատարկ լրագրողի տպավորություն, թեկուզեւ հագին ուներ շագանակագույն կոշիկներ եւ մազերն էլ ընդհանրապես շեկ չէին։ Հետո արդեն պարզ դարձավ, որ ես էլ իր վրա թողել էի Արմոյին (այդպես են ամերիկահայերը կոչում ԱՄՆ-ին) չադապտացած եւ չհարմարված հայ երիտասարդներին եւ ամենագետի տպավորություն։ Անտաշ մեկնարկ։

Բայց մեր սիրո պատմությանը կանդրադառնամ քիչ անց։ Մինչ այդ հայտնեմ, որ մեկնում եմ Նյու Յորք առանց սիրուս, քանի որ նա արդեն այնտեղ է։ Նյու Յորք է մեկնել լուսաբանելու Նյու Յորքյան նորաձեւության շաբաթը։

Արդեն թողեցի Ֆենիքսը եւ ընդամենը մի քանի ժամից կլինեմ Նյու Յորքում, ուր սերս ինձ համար նախապատրաստել է ռոմանտիկ ընթրիք, մոմերով եւ գինիով։ Բայց մինչ մոմավորվելուն եւ գինովնալուն հասնելը, ձեզ եմ ներկայացնում իմ տպավորություններն Արիզոնա նահանգի Ֆենիքս քաղաքի մասին։

Արտաքուստ ոչնչով չէր տարբերվում Լոս Անջելեսից։ Այնտեղ անցկացրի ընդամենը մեկ ժամ եւ հասկացա, որ ինչպես Կալիֆորնիան, այնպես էլ Արիզոնան, ըստ երեւույթին հնդկացիներից հետո երկար ժամանակ եղել է մեքսիկացիների հայրենիքը եւ լատինամերիկյան համն ու հոտը դեռ իսպառ չեն հեռացել այդ տափաստաններից։ Ունեի ընդամենը մեկ ժամ։ Այցելեցի ռեստորաններից մեկը եւ մատուցողին առաջարկեցի զարմացնել այս գոռոզ լոսանջելեսցուն։ Համտեսեցի սեւ տոռտիյայով մեքսիկական լավաշ քասադիյա` ըստ երևույթին հավով բռթուջ եւ մանգոյի մարգարիտա։ Բնականաբար նույնը կարող էի գտնել նաեւ Լոս Անջելեսում, սակայն այստեղի համն ու հոտը մի փոքր ավելի անապատային էր, ծովափնյայի համեմատ։

Ֆենիքսին թողնենք իր շոգ ու կրակով եւ պատրաստվենք սառնամանիքային Նյու Յորքին։ Էմփայր Սենթրի, Թայմ Սքուերի, Հարլեմի, Մանհեթընի, Բրոնքսի, Բրուկլինի, Գրաունդ Զիրոյի, Ազատության արձանի եւ Հադսոն գետի այդ եռուզեռի մեջ ինձ է սպասում այս Նոր Տարվա իմ նվերը` սերս։

 
Եթե չեմ սխալվում հունվարի 2-7-ն ընկած օրերն էին, երբ ֆեյսբուքով ստացա այդ ճակատագրական ամանորյա շնորհավորանքը, որից էլ պարզվեց, որ այլեւս պիտի ժպտամ անտեղի եւ սիրեմ Երկիր մոլորակը նոր երանգներով։

Շատ պանիրային կամ եգիպտացորենային cheesy and corny ստացվեց, բայց դե սիրողներն ինձ կներեն։

Գիշերվա 11-ին վայրեջք կատարեցի Նյու Յորքի JFK օդակայանը եւ հյուսիսային ցուրտը մանկական ժպիտ պարգեւեց արդեն լոսանջելեսական դեմքիս։ Գամբիացի տաքսու վարորդին ստեցի, թե ազգությամբ ռուս եմ, որ հանկարծ չփորձեր խաբել ուղեւորությանս գնի կապակցությամբ: Աշխատեց: Պարզվում է` Նյու Յորքում բոլորը, նույնիսկ իտալացիները, սարսափում են ռուսական մաֆիայից։ Հասա Մանհեթեն, Սենթրալ Փարքի դիմացի փողոցի N 300 բնակարանի հինգերորդ հարկում ինձ էին սպասում անակնկալների պարսերը։ Մանրամասները հասկանալի եւ հարգելի պատճառով չեմ ներկայացնում։ Բայց կան նաև ուրիշ մանրամասներ:

Շարունակելի…

 
Ես մի վրացի, իսկ դու հայ ես մի,
Բայց մենք երկուսս էլ եղբայր ենք հիմի,
Երկուսս էլ զավակ նույն հողի, ջրի
Եվ նույն բնության, և նույն լեռների:

                 Ակակի Ծերեթելի

Ողջույն, ողջույն ձեզ հին ու նոր,
Արի, բարի ընկերներ,
Արարատի կողմից էսօր
եղբայրական երգ ու սեր:

                 Հովհ. Թումանյան

Որքան էլ սերունդներն անտեղյակ լինեն, հերքեն կամ պարզապես չընդունեն, որ հայն ու վրացին դարավոր եղբայրներ են, այս տողերը վկայությունն են հայ-վրացական դարավոր բարեկամության ու սրանք միակը չեն: Հայ և վրաց գրականությունների հանճարներն իրենց տարբեր ստեղծագործություններում բազմիցս են հիշատակել դրա մասին: Պարզապես այս տողերն առավել հայտնի են նրանով, որ փորագրված են Թբիլիսիի հայ գրողների ու հասարակական գործիչների պանթեոնի հենց կենտրոնում, բարձր քարի վրա ու պանթեոն ոտք դնող յուրաքանչյուր խելամիտ հայի ու խելամիտ վրացու, ամեն անգամ նորից են հիշեցնում պապերի անցյալն ու երկու ժողովուրդների բարեկամությունը:

Դեռ մանկուց հայ-վրացական բոլոր հավաքույթների ժամանակ այնքան անգամ եմ լսել Հայոս ու Քարթլոս եղբայրների մասին, որ դրանից հետո ինչ ստեղծագործություն էլ կարդայի կամ չկարդայի, հայի ու վրացու եղբայրությունն ինձ համար այլևս անհերքելի ու անվիճելի ճշմարտություն էր: Հետագայում ոչ միայն ավագների կենացներից ու պատմվածքներից, այլ նաև պատմիչների բերած փաստերով եմ համոզվել դրանում:

Վրացի պատմիչ Լեոնտի Մռովելին իր Քարթլիի կյանքը կամ Քարթլիի թագավորների կյանքը պատմական գրքում առանձին մի գլխում հիշատակել է Թարգամոսի մասին, որի ութ որդիների անունների շարքում նշում է նաև Հայոս ու Քարթլոս եղբայրներին: Քարթվելի վրացերեն նշանակում է վրացի, Քարթլոսը վրացի եղբայրն է, Հայոսն էլ, դե պարզ է: Բլոգի ընթերցողներից մեկի խնդրանքով, որքան հնարավոր է հակիրճ ներկայացնեմ այն հատվածները, որոնք առավել հետաքրքիր են: Գրքից թարգմանել եմ ընթերցողների համար.

Նրանց հայրը` Թարգամոսը` Թարշի` Նոյի թոռ Հաբեթի որդին հերոս է եղել և հետագայում լեզուների բաժանման ժամանակ, երբ կառուցեցին Բաբելոնի աշտարակը և առանձնացան լեզուները բոլոր երկրների, եկավ Թարգամոսն իր բարեկամներով և հաստատվեց երկու լեռների` Արարատի և Մասիսի մեջտեղում: Նա ուներ անթիվ և մեծ բարեկամություն, բազմաթիվ որդիներով և դուստրերով, երեխաներով և թոռներով: Քանի որ նա ապրում էր 600 տարի, չէր տեղավորվում երկիրը Արարատի և Մասիսի մեջտեղում:
Երկիրը, որ բաժին էր հասել նրան, սահմանակից էր արևելքից – Գուրգենի ծովը, Արևմուտքից` Պոնտոսի ծովը, հարավից` Օրեթի ծովը և հյուսիսից` Կովկասյան լեռը:

Կարծում եմ մեր ընթերցողների համար առավել հետաքրքիր կլինի այն հատվածը, որտեղ վրացի պատմիչը նշում է, որ Թարգամոսի որդիներից ամենաուժեղն ու գովելին Հայոսն է եղել, ու եթե գոնե մի քանի հոգի փոխի վրացիների մասին կարծիքն այն մասին, թե հայերի նկատմամբ վրացիները բացասական են տրամադրված, բլոգս առավել քան հաջողված կհամարեմ:

Նրա ութ որդիներն էլ հերոսներ էին, սակայն ամենից առավել հերոս էր Հայոսը, քանի որ նմանը չէր եղել ոչ ջրհեղեղից առաջ, ոչ էլ ջրհեղեղից հետո` մարմնով, ուժով և հերոսությամբ:

Քանի որ բազմացած ժողովուրդը այլևս չէր տեղավորվում Արարատի և Մասիսի երկրում, Թարգամոսն իր երկիրը բաժանում է ութ մասի` երկրի կեսը և լավագույն մասը տվեց Հայոսին, իսկ մնացած յոթին տվեց իրենց վաստակին և արժանիքներին համապատասխան բաժին` Քարթլոսի համար սահմանեց հետևյալ սահմանը` արևելքից Հերեթին և Բուրդուջիսի գետը, արևմուտքից Պոնտոսի ծովը, իսկ հարավից լեռը, որը ձգվում է Բուրդուջի գետի ափերով և այդ գետը միանում են Կուր գետին` Կլարջեթիի և Տաոյի ափերով մինչև ծով:

Հայոսին հասավ իր հոր` Թարգամոսի երկիրը և գրավեց հյուսիսային երկիրը` հարավից Օրեթիի լեռը, արևելքից` մինչև Գուրգանի ծովը, արևմուտքից` մինչև Պոնտոսի ծովը: Հայոսը բոլոր հերոսների կառավարիչն էր և բոլորը հպատակ էին Հայոսին, նա բոլոր երկրների առաջին թագավորն էր:

Եւ եթե ոչ միայն Թումանյանն ու Ծերեթելին, այլ գոնե ապագա սերունդների գոնե կեսը հավատա Հայոսի ու Քարթլոսի եղբայրությանը, այն ժամանակ միայն հայ-վրացական դարերից եկած բարեկամությունը դեպի դարեր էլ կգնա:

Վերջին մի երկու տարում հայկական լրատվամիջոցներով կամ պարզապես զրույցների ժամանակ միշտ ականջիս է հասնում ոսկե երիտասարդություն արտահայտությունը: Բառակապակցությունը նշանակում է մարդկանց տարիքային մի խումբ, որն անում է ավելին ու ավելի բարձր հաջողությունների է հասնում, քան իրենից առաջ ապրած սերունդը կամ խմբերը: Օրինակ, ԱՄՆ-ում ոսկե երիտասարդություն են անվանում այն սերնդին, որը հաղթանակ տարավ Երկրորդ Համաշխարային Պատերազմում և, վերադառնալով տուն, վերակառուցեց Ամերիկան` այն դարձնելով արևմտյան աշխարհի հզորագույն տերությունը: Բրազիլիայում այդպես են անվանում իրենց ֆուտբոլի ազգային այն հավաքականին, որը Պելեի ու Կարինչաի գլխավորությամբ 1958, 1962 և 1970 թվականներին դարձավ աշխարհի չեմպիոն` հավերժորեն հաստատելով բրազիլական գերակայությունը կանաչ դաշտում:

Սրանցից զատ ինձ ավելի շատ հետաքրքրում է հայաստանյան ԲՈւՀերում ու ակումբներում ձևավորվող, Հայաստանում ապրած ու հիմա Սփյուռքում մեծացող և հենց Սփյուռքում ծնունդ առած ու մեծացող նույն տարիքային խմբի համաձուլվացքը, որը նոր-նոր սկսել է անվանվել այդ բառակապակցությամբ:

Կփորձեմ զգուշորեն խոսել այս թեմայի մասին, որովհետև ինքս էլ մտնում եմ այդ տարիքային խմբի մեջ ու ինչ որ ներկայացնեմ, ուրեմն առաջին հերթին ներկայացնում եմ ինքս ինձ:

Մոսկովյան Օլիմպիադաից մինչև Անկախության հռչակումն ընկած ժամանակահատվածում ծնվածների մասին է խոսքս, ովքեր նոր տասնամյակի շեմին կազմում են 18-30 տարեկան մի կենդանի, շնչող ու ապրող համակարգ: Տարիքային խմբի նշանակությունը նաև մեծանում է նրանով, որ 1988-91 թվականներին Հայաստանում Baby Boom էր, այսինքն ներկա երիտասարդությունն իր թվով ավելի շատ է իրենից հետո եկող սերունդներով և սա ժամանակի հետ շատ մեծ խնդիր առաջ կբերի:

Այսքանը գրելուց հետո հասկացա որ սա միայն նախաբան էր և որ նյութն ամբողջականորեն ավելի երկար կլինի դրա համար առայժմս այսքանը: Կհետևեմ ձեր արձագանքներին մինչև կվերջացնեմ բուն հատվածը:

Շարունակելի…

Չորս տարի բարձր գնահատականներով սովորեցի համալսարանում, բայց այդ տարիներին դեկանս նույնիսկ անունս չիմացավ: Իսկ հենց համալսարանով փսփսոց տարածվեց, որ ռեպորտաժ եմ պատրաստում կրթական կոռուպցիայի մասին, առանց համեստության, ինձնից պոպուլյար դեմք համալսարանում չկա: Ամեն մեկն իր հերթին փորձում է խոսք քաշել, իր աղջկա պես ինձ հետ զրուցել ու համոզել, որ իր ֆակուլտետին թթու, կծու խոսք չասվի:

Ոչ մի ռեպորտաժ նկարելիս այսքան գլխացավանք չեմ ունեցել: Ոչ մի ռեպորտաժ նկարելիս ես ինձ այսքան ատելի, բայց նաև` կարևոր չեմ զգացել: Բացատրեմ` ինչու:

Հենց որ քիթդ մտցնում ես ներքին խոհանոց, այդ խոհանոցի տերերի աչքի գրողն ես դառնում, սեփական փորձից եմ ասում: Առաջին հակահարվածը սպառնալիքն է: Գետնի տակից էլ լինի փնտրում ու գտնում են բջջայինիդ համարը: Մեկ հեռախոսազանգ ազդեցիկ մարդու կողմից, խիստ զգուշացում վախեցնող տոնով ու թվում է` հարցը կլուծվի ու սև գործերը ջրի երես դուրս չեն գա: Եթե դա չի գործում , անցնում են երկրորդ քայլին: Սկսում են խաղալ խղճիդ ու հասկացողությանդ վրա, իբր անկեղծանալ: Ինչպես օրինակ. Դու էլ իմ աղջիկն ես, քեզ անկեղծ կասեմ, մինչև իմ գալը մեր ֆակուլտետում գումար շատ էր պտտվում, ես եկա ու փակեցի բոլոր ճանապարհները:

Ու գիտեք ինչն է ամենածիծաղելին, որ նման խոսակցություններից մեկի ժամանակ, հենց իմ ներկայությամբ այդ մարդուն մոտենում են ու ասում. Եղբորս տղան քո մոտ ա սովորում, բան պետք լինի, կասեմ: Մի խոսքով կողքից էլ է հետաքրքիր նայել, թե ինչերի են մարդիկ գնում, ինչ ծիծաղելի դրության մեջ են իրենց դնում` ակնհայտը թաքցնելու համար:

Վաղուց արդեն մաքուր ու թափանցիկ կրթական համակարգի մասին խոսակցությունները հեքիաթի ժանրից են: Ավելի հեշտ է երևակայությունը աշխատեցնել ավելի կարևոր խնդիրների վրա ու մտածել ոչ թե կոռուպցիան աչքից հեռու թաքցնելու, այլ գոնե բուհերում այն նվազագույնի հասցնելու մասին: Հիմա շատերը լավ արդարացում են գտել .մեզ մոտ դա հնարավոր չէ: Հնարավոր է, ես գիտեմ ֆակուլտետներ, որտեղ գնահատական չեն վաճառում: Դրանք քիչ են, բայց կան: Ուրեմն հնարավոր է:

Տավուշի մարզի Ներքին Կարմիր աղբյուր գյուղի բնակիչ Ներսես Ադամյանի ֆերմայից դուրս եկած և այլևս չվերադարձած կովերն ու ցլիկները միասին 18-ն են: Խոշոր եղջերավորների գողությունը Ադամյաննների ընտանիքին հասցրել է երեք միլիոն դրամի վնաս: Սովորականի նման Ներսես Ադամյանը կնոջ հետ իրիկունը խոտ ու ջուր է արել անասուններին ու վերադարձել տուն, այդ օրն անսովոր է եղել միայն գոմը հսկող գամփռի հաչոցը, ֆերմայի տերը սակայն ուշադրություն չի դարձրել:

Սահմանամերձ Ներքին Կարմիր աղբյուր գյուղում Ներսես Ադամյանի տունը գտնվում է ձորի պռնկին, մի քիչ ուշադիր լինելու դեպքում նույնիսկ հարևան ադրբեջանցիների ելումուտն է հնարավոր տեսնել. այդքան մոտ են ապրում խռոված հարևանները: Ներսեսը պատմում է, որ երկու տարվա ընթացքում իր հարևանների անասնագոմը դատարկել էին, ինքն էլ համոզված էր, որ հերթն իրենն է, սակայն գիշերը հերթապահող ոստիկաններն ասել` հանգիստ գնա քնի, մենք այստեղ ենք:

- Ես չէի կարող ցերեկը գերանդիով հունձ անեմ, գիշերը պահակ կանգնեմ, չնայած գիշերը երբ զարթնում էի, դուրս էի գալիս, նայում պատուհանից` տենամ նորմալ ա ՞ ամեն ինչ, թե՞ չէ,-ասում է Ներսեսը: Գողության ամբողջ գիշերը գյուղացի Ներսեսի աչքին քուն չի եկել, երկու-երեք անգամ դուրս է եկել, հեռվից նայել գոմի ուղղությամբ, լսել նոր ծնած կովի բառաչը, լսել մոտիկ աղբյուրի ջրի աղմուկը, նույնիսկ գոմի ներսում սահող լույսեր նկատել, հերթապահների ներկայությունը տեսնելուց հետո էլ` հանգիստ պառկել-քնել է:

Ներսեսը գոմի դրսի լամպը վառ է թողել այն օրվանից, երբ գյուղում գողություններ են սկսվել: Հանցանքը ջրի երես է դուրս եկել ժամը ուղիղ 06:30-ին, երբ ֆերմերը մտել է գոմ` անասուններին կերակրելու.
- Գնացի տեսա` չորս կով դրսում, թոկերը կտրած, գոմի դռները բաց, մնացածն էլ չկան, զանգեցի մեր հարևանին` միլպետի տեղակալն ա, կնիկն ասաց` ոնց են գողացել, Սերգեյը գիշերը հերթապահ ա եղել:

23-ից 4-ն օտար նախրապանին չեն ենթարկվել, հետ են փախել, մեկին էլ գտել են հարևան Այգեպարից:

- Գյուղամիջով գողոնը տեղափոխելու դեպքում կբռնվեին,-վստահ է անասնապահը, նա նաև չի կասկածում, որ հետքը սահմանից այն կողմ է կորել: Ներսես Ադամյանն ափսոսանքով ասում է, որ տարել են իր քսան տարվա աշխատանքը.

- Կոլխոզը քանդվել ա ու անհատացել ենք, մի հատ անասուն չեմ ունեցել, ամբողջը ձեռք եմ բերել հետո, որ վաղը մյուս օր եկամտի աղբյուր ունենամ: Երեք երեխա ունեմ, երկուսն ուսանող են, երեք միլիոն դրամի վնաս եմ կրել, բայց դե հո՞ էդ երեք միլիոնը գրպանիցս չէր, տասը կթի կով ունեի, օրական չորս հազար դրամի օգուտ էին տալիս, հիմի ևս քսան տարի ա պետք, որ վերականգնեմ կորցրածս:

 
Նախիրի մեջ յոթ կով հղի են եղել, Ներսեսի խոսքով, մեկը հաստատ ճանապարհին ծնել է, որովհետև գողության առավոտ ծնելու վախտն էր: Ներսես Ադամյանը դիմել է Ոստիկանություն և պաշտպանության նախարարություն: ՊՆ-ից պատասխանել են, որ հետաքննության արդյունքում պարզվել է, որ սահմանը ծիտ էլ չի անցել, ձեր ապրանքը փնտրեք պետության ներսում: Բերդի միլիցիայից էլ թուղթ ա եկել, որ գողին չենք գտել, գործը կասեցված է,-նշում է Ներսեսն ու խճճված պատմության մեջ մեղավոր գտնում իրեն, որ ապրում է սահմանամերձ գյուղում ու անասուն պահում:

Վերջին պաշտոնական գրությունը ստացվել է Բերդի քննչական բաժանմունքից` հետևյալ որոշմամբ.
1. Կասեցնել թիվ 56107509 քրեական գործի վարույթը` հանցագործությունը կատարած անձի ինքնությունը պարզած չլինելու պատճառաբանությամբ:
2. Որոշման մասին տեղյակ պահել տուժող Ն. Ադամյանին և նրան բացատրել այն բողոքարկելու իրավունքն ու կարգը:
3. Հանձնարարել Ոստիկանության Տավուշի բաժնին` շարունակելու օպերատիվ-որոնողական միջոցառումները` հանցագործությունը կատարած անձի ինքնությունը պարզելու ուղղությամբ:
4. Որոշումը քր. գործի հետ ուղարկել Տավուշի մարզի դատախազին` կասեցման օրինականությունը ստուգելու համար:

Հայրենի հող ու ջրի փիլիսոփայությամբ ապրող Ներսեսը սահմանը թողնելու միտք անգամ չունի.

-Մեր հողն ու ջուրը չեմ կարա թողնեմ, ինչքան էլ վատը լինի, մեր հայրենքին ա:

Թշնամու բերանին, ծննդավայրի սահմաններն ապրելով պահելու հաստատակամությունն ամրապնդվում է, երբ սեղան ես նստում Ադամյանների հյուրընկալ օջախում: Ավանդական ընտանիքում հյուրերի հայտնվելուն պես, հարսն անխոս ու արագ շարժումներով անմիջապես սեղանն է լցնում սեփական հողի բերք ու բարիքով, տան մեծը բաժակ բարձրացնում խաղաղության համար, իր անկյունում էլ փոքրիկ Անահիտը վաղվա դասն է սերտում. գիտի, որ հողը ոչ միայն սրով, այլ նաև գաղափարով են պահում:

Թե ինչպես մի գիշերում դատարկվեց անասնագոմն ու ով նախիրը քշեց սարից այն կողմ, թուրքը կհամարձակվեր՞ մտնել գյուղ. Ներսես Ադամյանը պատասխանի է սպասում, պատրաստվում է դիմել նաև դատախազություն: Մինչև այդ, միայն մի ճշմարիտ բան գիտի.

-Տանողը համ սապյոռ ա, համ կառատեիստ, համ անասնապահ համ էլ ամեն ինչ, որ կարում ա գա տանի…

Մինչեւ տարօրինակ բիզնեսի տեսակներին անդրադառնալը, տաքսիների տերերի տարօրինակ նախասիրություններն ուշադրությունս չէին գրավել: Այդ մասին այդպես էլ չգրեցի ռեպորտաժում, բայց անունների հետաքրքիր ծաղկաքաղ ստացվեց, գուցե ձեզ էլ հետաքրքրի:

Նախ` հետաքրքիր անունների մոլուցքով տարված վերջին երկու ամիսներին ճանապարհներն անցնելիս աչքս տաքսիներից չէի կտրում: Վարորդներին էլ թվում էր` ըհը, հաճախորդ է կպել: Բայց նրանց հույսերն այդպես էլ չէին արդարանում, երբ թափառող-տնտղող հայացքս իրենց մեքենայի դռներից ուղղվում էր մյուս տաքսու դուռը: Taxi busy-ին եթե հայերեն գրեին, անպայման, ուշադրություն կգրավեր: Զբաղված տաքսի, անգլերենի նման հնչեղ չէ, մի քիչ էլ տարօրինակ է: Էլ ի՞նչ օգուտ, որ միշտ զբաղված է: Դե, եթե զբաղված է, ապա ազատն է պետք: Իսկ դուք կասկածո՞ւմ եք հայերիս հնարամտությանը: Բարեկամության հրապարակի էստակադայով սլացող տաքսու վրա հայերեն մեծատառերով գրված էր` ԱԶԱՏ: Երեւի, միակ օրինակն էր, երկրորդ Ազատ տաքսի դժվար էլ գտնեք, ես որ չգտա: Բայց թե որոշեք խոպան գնալ, շատ մի մտածեք, ուղիղ այնտեղ տանող փոխադրամիջոցն կա` տաքսի Խոպան: Այ, դրա օրինակները շատ են, նույն օրը Բաղրամյանի վրա մի քանիսը տեսա: Երեւի խոպանչիներով հավաքվել ու որոշել են իրենց պատվին տաքսի ծառայություն բացել, կամ էլ մտածել են` ո՞րն է ամենաակտուալ անունը: Մտածել են ու հասկացել` հայ տղամարդկանց, ինչու ոչ, նաեւ կանանց մեծ մասը լավ կյանքի հույսը հենց խոպանի հետ է կապում: Ենթագիտակցորեն, հաստատ, կնախընտրեն Խոպանի ծառայությունները:

Հատուկ լավատեսների համար` տաքսի Լավ ա: Սա էլ մեկ օրինակից է: Ստատուս քվոյի կողմնակիցների համար էլ ` Ըսենց էլ մնա, լավ ա: Գլամուրային դառնալու հարցում գուցե տաքսի Գլամուրն օգնի: Բայց դժվար, ով ասես կարող է նստել, հո չդարձավ այդպիսին: Այդպես լիներ, կնստեիք Շերիֆն ու կզգայիք ինչպես Ամերիկայում: Տաքսիների տերերը պատմական թեմաներին էլ են անդրադառնում: Չե Գեւարան մեր իմացած կուբացի հեղափոխականը չէ միայն, այսօր այն նաեւ հայկական, շատ սովորական տաքսի է: Հայկական ադաթներով ու ավանդական Ժիգուլիներով մի ծառայություն էլ կա, անունը Մաստ է: Անգլերեն Must-ի` պետք է, բառի մասին չեմ ասում, հայերեն գրված է ՄԱՍՏ: Երեւի նկատի են ունեցել մի տնից չենք, մի մաստի ենք, իրար կհասկանանք, կհասցնենք ուր որ պետք է, գինն էլ` հարմար:

Անունը` մարդու, անձանագիրը` մեքենայի: Վերջերս անձնանուններով տաքսիներն են շատացել: Հիմնականում անհատ տաքսիստներ են, սեփական մեքենան կնքում են կամ իրենց, կամ թոռան անունով: Այդպես հաճախորդին վստահություն են ներշնչում, սերվիսի տաքսու տպավորություն են թողնում: Քաղաքը լցվել է Գագու-ներով, Արս-երով, Սամ-երով, Հով+Լեւ-երով, շատ են, որ թվարկեմ, երկար կստացվի: Եթե ձեր մասին դեռ չգիտեն, անպայման, կիմանան, գրեք ձեր անունը տաքսու վրա եւ դուք հայտնի եք:

Ինձ համար տարօրինակ ու մի քիչ զավեշտալի էր Վոլֆ գազը: Անունը կնքելիս ի՞նչ են նկատի ունեցել: Երեւի անգլերեն wolf (գայլ) բառը սխալ ընթերցել ու հայերերն այդպես էլ գրել են: Գուցե՞ մեքենայի մակնիշ է, պարզապես ես չգիտեմ:

 
Հեղինակ` Անի Սմբատյան

Մի օր comment գրեցի Գնել Նալբանդյանի Բարակիրան կերպարուհիներն ու կերպարները նյութի վերաբերյալ: Նա էլ իր նյութին արձագանքողներին հրավիրեց սրճարան` զրուցելու: Հաջորդ օրը հանդիպեցինք: Զրուցում էինք, սկսեցի գրել, այսպես կոչված ոսկե կանոններ, (ամեն դեպքում այդպես էր պնդում Գնել Նալբանդյանը):

- Ինչու է Արտակ Ալեքսանյանը բացել Բանաձևի բլոգը. կարո՞ղ ես գրել այդ մասին,- առաջարկեց Գնելը:

Դե ես էլ, բնականաբար, Բանաձևի բլոգի ստեղծման նախապատմությունը և բլոգների մասին տեղեկատվությունը փորձեցի ստանալ Բանաձևի բլոգի հիմնադիր Արտակ Ալեքսանյանից:

-Տեղյակ չեմ, – պատասխանեց Արտակ Ալեքսանյանն իմ այն հարցին, թե Հայաստանում գոյություն ունի պետական մարմին կամ որևէ կազմակերպություն, որը զբաղվում է օգտագործողների (user) շահերի պաշտպանությամբ:

- Ի՞նչպես եք բացել բլոգը, այսօր Հայաստանում կարող է ցանկացած ոք բացել բլոգ:

- Ցանկացած ոք Հայաստանում կարող է ունենալ սեփական բլոգը: Դա թույլ են տալիս ժամանակակից տեխնոլոգիաները, երբ հիմնական արդեն ստեղծված շաբլոններիե վրա դու կարող ես գրառում կատարել:

- Այսօր Հայաստանում շատ տեղեկատվական բլոգներ (կայքեր) կան, Ձեր բլոգը ի՞նչով է տարբերվում մյուսներից, ի՞նչ բաց էիք տեսնում, որ ցանկանում եք լրացնել :

- Սովորաբար բլոգը ունենում է մեկ հեղինակ: Բանաձևի բլոգը թիմային է: Այնտեղ գրում է 14-ից ավելի հեղինակ, այսինքն այն այսպես կոչված կորպորատիվ բլոգ է, որտեղ հեղինակները ներկայացնում են մեկ ընկերություն:

- Հայաստանում կա կայացացած բլոգային շուկա, մրցակցություն բլոգների
միջև?:

- Կարծում եմ, բլոգերները մրցակցության մեջ չեն, քանի որ սակավաթիվ են: Կա որոշակի սկզբունքային և գաղափարական պայքար, որը սակայն ավելի հետաքրքիր է դարձնում բլոգային բովանդակությունը:

- Իսկ ի՞նչ ուղղվածություն ունի Ձեր բլոգը և ո՞վքեր են բլոգի պոտենցիալ այցելուները:

- Մեր բլոգն առայժմ մասնագիտական է, լրագրողական: Հետևաբար, այցելուներն էլ, մարդիկ են, ովքեր գիտեն Բանաձևի թիմին և ովքեր հետաքրքրված են կարդալ մեր բլոգը: Այդ իմաստով մեր առաջիկա մարտահրավերներից է բլոգը դարձնել հասանելի և հետաքրքիր հանրության ավելի լայն շրջանների համար:

-Ի՞նչ քայլեր եք ձեռնարկել և շարունակում եք ձեռնարկել , որ շատ ընթերցող ունենաք :

- Հատուկ ակցիաներ: Առաջիկայում կպարգևատրենք 1000-րդ այցելուին: Հետո, ակնկալում ենք, որ հատուկ էջ կլինի այն ակտիվ ընթերցողների համար, ովքեր բացի մեկնաբանություններ գրելուց, կցանկանան նաև հոդվածներ գրել:

Բլոգերները 20 են, նրանցից Արտակ Վարդանյանը նշեց .Բլոգը ինձ ո’չ օգնում, ո’չ էլ վնասում է. դա մի վայր է, որտեղ գրում եմ ինձ համար հետաքրքիր հոդվածներ և ակնկալում քննարկում, որից երևում է` մարդիկ ի՞նչ են սիրում կարդալ, ի՞նչը չեն սիրում իմ գրածներում, իրենք ինչպե՞ս են մտածում: Բլոգը իրականում լրագրողի համար разминка է, որ անընդհատ գրի, որ չժանկոտի:

Բլոգ վարող մարդկանց անվանում են բլոգեր, իսկ բոլոր բլոգները միասին անվանում են բլոգոսֆերա: Գոյություն ունեն թեմատիկ և ընդհանուր բլոգներ: Բլոգը նաև ինքնադրսևորման տարբերակ է, երբ Ձեր նոթերը կարդում և քննարկում են ոչ միայն Ձեր ընկերները, այլև մարդիկ, ում չեք ճանաչում:

Բլոգ կարդալը և վարելը տարբեր են: Բլոգ այցելելը հնարավորություն է տալիս մարդկանց վիրտուալ շփվելու, նրանց հետ, ում չեն ճանաչում: Շփման այս տարբերակը բավականին հարմար է, քանզի այն չի ստիպում պարտադիր փոխադարձություն և միմյանց հետ հանդիպում: Բլոգում նոր նյութերը տեղադրվում են էջի սկզբում: Բլոգի հիմանական բաղկացուցիչ մասերն են պարբերաբար ավելացվող նոթերը, ինչպես նաև նկարները կամ մուլտիմեդիան: Բլոգներն օրագրերից հիմնականում տարբերվում են նրանով, որ բլոգները կրում են հասարակական բնույթ, ունեն կողմնակի ընթերցող, ով կարող է արտահայտել իր կարծիքը բլոգում:

Վիկիպեդիայի ազատ հանրագիտարանում առանձնացվում են բլոգի հետևյալ տարատեսակները.

1. Անձնական /հեղինակային/ – վարվում է մեկ անձի կողմից` տնօրինողից:
2. Թաքնված – վարվում է անհայտ անհատի կողմից, որը ներկայանում է ուրիշի անունից:
3. Կոլեկտիվ կամ սոցիալական բլոգ – վարվում է մի խումբ մարդկանց կողմից, որոնք ենթարկվում են ստեղծողի օրենքներին:
4. Կորպորատիվ – վարվում է կազմակերպության աշխատակիցների կողմից:
5. Ակումբային կամ հասարակական – բաց բլոգ է, որտեղ յուրաքանչյուը կարող է տեղադրել իր նյութերը:

Բլոգի թեմատիկ ուղղվածությունները բազմազան են և առնչվում են տարբեր ոլորտների` քաղաքականություն, կենցաղ,տուրիզմ, կրթություն, նորաձևություն և այլն: Իսկ ըստ նյութերի տարբերակվում են տեքստային բլոգ, ֆոտոբլոգ, երաժշտական բլոգ, բլոգ- քաստինգ (հիմնականում պարունակվում են mp3 ֆորմատով նյութեր), վիդեոբլոգ:

Բլոգները կարող են ծառայել հետևյալ նպատակների` հաղորդակցական, ինքնադրսևորման, զվարճալիքի, ինքնազարգացման, և այլ նպատակների:

Վաշինգտոն պրոֆայլ թերթը համարում է, որ անդրանիկ բլոգը եղել է Տիմա Բերներսա-Լիի էջը, որտեղ նա սկսած 1992 թ.-ից տպագրում էր նորություններ: Բլոգները լայն տարածում ստացան 1996թ.-ից: 1999թ.-ի օգոստոսին Սան-Ֆրանցիսկոյի Pyra Labs համակարգչային ընկերությունը բացեց bloger կայքը, որն անվճար էր : Այն գնեց Google ընկերությունը:
Բլոգ բացելն, ինչպես ամբողջ աշխարհում, այնպես էլ Հայաստանում կարող է անել ցանկացած ոք: Բլոգային անվճար պլատֆորմներ կան՝ wordpress, blogspot, livejournal և այլն։ Բայց, ինպես նշեց բլոգեր Հրաչ Շահվերդյանը, նրանք ունեն որոշակի սահմանափակումներ` ավելի քիչ է հնարավորությունների ընտրությունը, այսինքն` այդ ընկերությունները որոշակի սահմանափակումներ են դնում անվճար պլատֆորրմների վրա:

Բլոգներն ավելի դժվար է ղեկավարել, քան ԶԼՄ-ների մյուս տեսակները. Կուբայում և Չինաստանում եղել են դեպքեր, երբ բլոգերները ենթարկվել են պատասխանատվության, քանի որ նրանք արտահայտել են պետության համար ոչ ցանկալի մտքեր իրենց բլոգներում:
Երբեմն բլոգերները կարող են անձնական հետապնդման ենթարկվել, եթե իրենց բլոգներում վիրավորեն կոնկրետ անհատների, հիմանականում` գործարար անձանց:

Ջույլին Փեյնը Ռեպորտաժներ առանց սահմանի ընկերության համացանցային ադմինիստրատորը, խորհուրդ է տալիս բլոգերներին, ովքեր պատրաստվում են թողարկել նյութ, որը վտանգելու է իրենց անվտանգությունը, չհայտնել իրենց տվյալները, քանզի պետությունը հետևում է բլոգերներին, նրանց աշխատանքին և կարող է ինչ-որ կերպ պատժել իրենց հանգիստը խաթարողներին:

Apple ընկերությունը 2004թ -ի վերջին դատական գործ հարուցեց բլոգերների դեմ, ովքեր պատմում էին իր նոր ապրանքների մասին ավելի շուտ, քան Apple -ը կհայտարեր պաշտոնապես: Նա պահանջում էր` բացահայտել տեղեկատվության արտահոսքի աղբյուրը. չանցած երկու տարի` տանուլ տվեց դատը: 2006թ -ին դատարանի կողմից կայացվեց որոշում, որ բլոգերները տիրապետում են նույն իրավունքներին`տեղեկատվության աղբյուրները չբացահայտելուն, ինչը իրավունք ունեն նաև լրագրողները:

Հայկական համացանցն օրեցօր հարստանում է նոր բլոգներով: Բլոգը հասարակության մեջ տարածում գտավ 2003-2004թթ., Սակայն այն միանշանակ չընդունվեց: Մարդիկ կարծում էին, որ դրանք ստեղծված են միայն գրողների կամ լրագրողների համար: Այսօր այդ մոտեցումը վերանայվում է, և արդեն բլոգները դարձել են տեղեկատվության աղբյուր:

-Միջին վիճակագրությամբ կամ երբ ես իմ թեզն էի գրում հայկական բլոգոսֆերայի մասին, մոտ 2500–3000 բլոգեր հայտնաբերեցի, որոնք պարբերաբար թարմացնում են մոտ 500 բլոգներ, ընդ որում թեմատիկ բազմազանությամբ` մեծ թվով քաղաքական բլոգներից մինչև բիզնես ու կորպորատիվ բլոգներ,- ասաց բլոգեր Շուշան Հարությունյանը (Blansh):

Նա ավելացրեց, որ թե’ Հայաստանում, թե’ տարածաշրջանում չկա ոչ մի պետական մարմին և նույնիսկ կազմակերպություն, որը զբաղվում է համացանց օգտագործողների շահերի պաշտպանությամբ:

Աշխարհում հաստատվում է բլոգըե և անցկացվում են տարբեր մրցույթներ, օրինակ` 2004թ. Բլոգների միջազգային մրցույթ անցկացվեց Գերմանիայում: Ամեն տարի օգոստոսի 31-ին բլոգերները նշում են իրենց օրը: Այն նշվում է 2005թ-ից և ներմուծվել է Արևմուտքից:

Այս թեմային առհասարակ չէի անդրադառնա, նշանակություն չեմ տալիս, բայց ամեն տարի ինչ-որ մի բան էլի ավելի է զարմացնում մարդուն: Խոսքը Եվրատեսիլի մասին է, որի պարտվողներից մեկի` Էմմիի և Միհրանի կողմնակիցները, պարզվում է այնքան են դժգոհ մնացել, որ հանրահավաք են արել: Այն, որ այս մրցույթը Եվրոպայի համար վաղուց արդեն սիրողական մակարդակի երգիչների բեմելու հնարավորություն է, պարզ է: Պարզ է նաև, որ սա նաև մերոնց համար եվրոպացիների հայացքին արժանանալու մերոնց միակ միջոցն է:

Միանգամից ասեմ, որ ինձ դուր չի եկել ոչ Միհրանի և Էմմիի, մասնավորապես երգը, ոչ էլ Եվա Ռիվասի, մասնավորապես ձայնը: Եվրոպացիներին չի զարմացնի Միհրանի մեր հանդիսատեսի համար տպավորիչ, իրենց համար սովորական պարը, և չի զարմացնի Եվա Ռիվասի արևելյան մելիզմներով երգը` R&B-ի ոճում. սա օգտագործում էին դեռ 3-4 տարի առաջ և այն գուցե կարող էր նոր լինել 2005-ին: Եվրատեսիլյան բամբասանքներից ամենահայտնին Եվա Ռիվասի հովանավորն է և Բիլայնի բոլոր աշխատակիցների` Էմմի օգտին քվեարկելու մասին լուրերը:

Իրականում, սա երկրորդական է` ով ինչ արել, լավ է արել: Ավելի կարևոր է սրա ներքին քաղաքական կոնտեքստը: Բոլորը խոսում են, որ սա քաղաքական ենթատեքստով մրցույթ է: Հանրահավաքը ոչ միշտ, բայց իր ներքին տրամաբանությամբ քաղաքական ակցիա է: Մերոնք զբաղվում են քաղաքականությամբ` դիմում են դատարան, պահանջում են արդարություն, ուզում են իրենց դիրքորոշումը հաստատել օրենքի միջոցով: Հիմա սա արվում է քաղաքական նկատառումներով, թե արդարության մղումով:

Եթե բոլորս գիտենք, որ մենք հաղթում կամ պարտվում ենք Սփյուռքի շնորհիվ կամ պատճառով և ուզում ենք ընդամենը երկիրը ներկայացնել, այդ դեպքում ինչու ենք բողոքում: Ես, օրինակ կարծում եմ, որ մրցակցությունը այս դեպքում վնասակար է: Իսկ մրցույթի քաղաքական ենթատեքստը իմ համար հետևյալն է. մերոնք ինչպես մեծ քաղաքականության մեջ, այնպես էլ փոքր քաղաքականության մեջ չեն կարողացել ստեղծել կոնսենսիուսի` համաձայնության ինտիտուտը: Օրինակ, ինչու ԱՄՆ-ում երբեք ծեծ ու ջարդ չի լինում ընտրություններից հետո: Որովհետև նախօրոք սահմանվում են կանոններ: Պայմանական օրինակ. փող տալ կա, ուժով ստիպել քվեարկել` չկա: Հայհոյել իրար կա, մահափորձ անել` չկա: Այս կանոնների շրջանակում, ով հաղթեց` հաղթեց, մյուսը` շնորհավորում է: Սրանով, ըստ էության ծայրահեղական քաղաքականությունը ապաքաղաքականացվում է:

Դուք ինչ կարծիք ունեք այս մասին: Ով պետք է գնար Եվատեսիլ: Ով պետք է մեզ ներկայացներ, և վերջապես` ինչու մենք մեր հետ չենք կարողանում լեզու գտնել: