www.CaucasusNow.com

Սիրելի ուսանողներ,

Ստորև ցանկանում են ձեզ մի քանի խորհուրդ տալ՝ որպես իսլամագետ և որպես դասախոս, երկու եզրերի գործածության մասին, և մի խորհուրդ էլ՝ գիտական բանավեճ ու գիտական պնդումներ անելու մասին։

1. Առաջին և ամենակարևոր խորհուրդս. երբ պնդում եք, որ մի բան սխալ է, պետք է դա բացատրեք, եթե, իհարկե, ցանկանում եք, որ ձեր պնդումը գիտական լինի։ Այսպես, ասել, «սա սխալ է», կամ «սա ճիշտ է» առանց պարզաբանելու ձեր տեղեկության աղբյուրը կամ ձեր ասածի տրամաբանությունը, հնչում է ոչ գիտական և լսողին կամ ընթերցողին որևէ բանում չի համոզում, լինի դա գիտական քննարկում թե դասախոսություն։

Որինակ՝ եթե մեկն ինձ ասի, որ Ավարայրի ճակատամարտը տեղի է ունեցել մ.թ. 800 թվականին, ես նրան չեմ ասի՝ «սխալ ես», այլ կբացեմ Եղիշեի պատմությունը (հաստատ չեմ հիշում, ճշգրիտ թիվը այնտեղ գրվա՞ծ է, թե ոչ, բայց՝ օրինակի համար եմ ասում), ու ցույց կտամ, որ ըստ ժամանակակից հեղինակ Եղիշեի, այն տեղի է ունեցել 451 թվին։ Եթե գիրքը չունեմ ձեռքիս տակ, գոնե կասեմ, որ այնտեղ է այդպես գրված։

2. Երկրորդ՝ գիտական եզրաբանությունը պայմանական երևույթ է, այսինքն՝ մի եզր ոչ թե «ճիշտ» կամ «սխալ» է, այլ «ընդունված» կամ «չընդունված»։ Այն է, կարելի է ասել, որ այս կամ այն եզրը ընդունված է տվյալ գիտական շրջանակներում կամ չի ընդունված։ Նույնը վերաբերում է, օրինակ՝ տառադարձմանը։ Չկա արաբերենից հայերեն «ճիշտ» կամ «սխալ» տառադարձման եղանակ, կա եղանակ, որ ավելի նպատակահարմար է կամ, որ ավելի մոտիկ է արաբերենի հնչողությանը։ Օրինակ՝ նույն արևմտյան իսլամագիտության մեջ ընդունված են մոտ երեք տառադարձման եղանակ՝ արաբերենից՝ անգլերեն, գերմաներեն, ևն։ Դրանցից ոչ մեկը սխալ կամ ճիշտ չեն, ուղղակի որոշներն ավելի ընդունված են, որոշները՝ ոչ։ Ի դեպ, տարբեր հեղինակներ հաճախ գործածում են տարբեր սիստեմներ, ու ոչ ոք ոչ ոքի չի ասում՝ «սխալ ես»։

Այսինքն՝ եթե մի եզր կամ տառադարձման եղանակ պակաս տարածված է քան մյուսը, դա միևնույն է «սխալ» չի կարելի համարել, քանի որ, ինչպես արդեն ասացի, տերմինաբանությունը զուտ պայմանական երևույթ է։ Եթե, օրինակ, բոլոր հայերս կամ գիտնականներս որոշենք «իսլամ» բառի փոխարեն գործածել, օրինակ՝ «Մուհամմադի կրոն» եզրը, այն կլինի, այսպես ասած՝ «ճիշտ»։

Իհարկե, կան նախընտրելի և ոչ նախընտրելի եզրեր, այնսինքն՝ եզրեր, որոնք գործածելը ավելի կամ պակաս նպատակահարմար է։ Որո՞նք են դրա չափանիշները։

ա. Եթե եզրը հաճախ գործածական է, և եթե տվյալ գիտաճյուղի բոլոր կամ շատ ներկայացուցիչներ այն գործածում են իրենց գրավոր և բանավոր լեզվում, ապա այն գործածելը նպատակահարմար է։

բ. Եթե եզրի գիտական իմսատն առավել մոտիկ է դրա սկզբնական՝ բառացի իմաստին։ Օրինակ՝ (բերեմ օրինակ անատոմիայից), քանի որ ծնկի վրայի կլորիկ ոսկորը նման է բաժակի, այն անվանում են «բաժակիկ»։ Սակայն, եթե բոլոր ատանոմիայի մասնագետները որոշեն այն անվանել, օրինակ՝ «գդալիկ», դա սխալ չի լինի, քանի որ, կրկնում եմ, եզրը ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՆՇԱՆ Է, և այն կբավարարի ա. կետին։

գ. Եթե եզրը՝ արտահայտելով մեկ այլ մշակույթում ու լեզվում ընդունված հասկացություն, ուղղակիորեն տառադարձումն է այդ լազվում գործածվող բառի։ Օրինակ՝ «ալավի» եզրը արաբերեն «’alawi» (Ալի–ական) բառի ուղղակի տառադարձումն է, առաց այն թարգմանելու։ Թարգմանելիս՝ այն կլիներ «Ալիական», կամ նման մի բան։ Հիմա, սրանցից ո՞րն է նպատակահարմար (կրկնում եմ՝ ոչ «ճիշտ»)։ Այն, որն ընդունված է։ Եթե որոշենք գործածել «Ալիական» եզրը, այն սկզբում գուցե մեզ թվա տարորինակ ու ոչ բարեհունչ։ Սակայն դարձյալ, եթե այն բավականաչափ երկար գործածվի ու ընդունվի, այն էլ կդառնա նպատակահարմար։ 

Հիմա, տեսնելու համար, թե «մահմեդական» ու «մուսուլման» եզրերը հայերենի համար որքանով են ՆՊԱՏԱԿԱՀԱՐՄԱՐ (և ոչ սխալ!), նայենք, արդյո՞ք դրանք բավարարում են երեք պայմաններին։

Մահմեդականություն  

ա. կետին այս եզրը լիովին բավարարում է, քանզի լայնորեն ընդունված ու տարածված է հայերենում, թե՛ մասնագիտական գրականության մեջ և թե՛ մամուլում (ի դեպ, եթե նկատել եք, հայերենով բուն իսլամագիտական գրականություն չափազանց քիչ կա, քանզի մասնագետները շատ քիչ են, ու նախկինում էլ քիչ են եղել, միայն մի քանի հոգի)։

բ. կետին այն բավարարում է միայն մասնակիորեն, քանզի ենթադրում է, որ իսլամը Մուհամմադ մարգարեի կրոնն է, ինչը ճիշտ է միայն մասամբ, որովհետև այս կրոնի հետևորդները հետևում են նրա ստեղծած ուսմունքին և ոչ թե պաշտում են իրեն։

Իսլամ

ա. կետին այս եզրը համապատասխանում է, թերևս, նույնքանով, քանզի նույնքան գործածական է թե՛ գիտական գրականությունում, թե՛ մամուլում։

բ. կետին այն չի համապատասխանում, քանզի հայերեն ոչ մի բան չի նշանակում։

գ. կետին այն լիովին համապատասխանում է, քանզի արաբերեն “islam”  բառի տառադարձումն է։

 

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

Թե՛ «մահմեդականություն», թե՛ «իսլամ» եզրերը գործածելը նպատակահարմար է։ Դրանցից մեկը կամ մյուսը կարող են ոմանց համար լինել գերադասելի, կախված այն բանից, թե դրանք գործածողը ինչ չափանիշներ ունի՝ եզրի կիրառելի լինելու համար։ Եթե չափանիշը՝ բնօրինակին մոտիկ լինելն է, ապա կգործածի «իսլամ» բառը, եթե չափանիշը հայեցի հնչողություն ուննենալն է, ապա «մահմեդական»ը ավելի հարմար է, քանզի հայերեն նշանակություն ունի։ 

Եւ ուրեմն, ո՛չ «իսլամ», և ո՛չ էլ «մահմեդականություն» եզրերը սխալ չեն։ Հանգիստ խղճով կարող եք գործածել երկուսն էլ։

(Ասածս չի նշանակում, որ դուք չեք կարող ունենալ նախապատվություն։ Եթե համարում եք, որ որևէ եզր ավելի հարմար է գործածել քան մյուսը, փորձեք բացատրել ձեր գործընկերներին, որ, ըստ ձեզ, դա ավելի մոտ է բնօրինակին, կամ, օրինակ՝ ավելի հայեցի է, կամ՝ ավելի ընդունված։)

Հարգանքներով՝

Մուշեղ Ասատրյան

Հարգելի հեղինակներ և ընթերցողներ,

Arevelk.info բլոգը գտնվում է տեխնիկական վերազինման փուլում։ Մոտակա մի քանի օրերին հնարավոր է բլոգում արձանագրվեն տեխնիկական թերություններ։ Անհանգստություն պատճառելու համար հայցում ենք ձեր ներողամտությունը։

Բլոգի ադմինիստրատոր,
Խաչիկ Գևորգյան

Հարգելի գործընկերներ,

2010 թվականի մարտի 16-ին ժամը 17.40 արևելագիտության ֆակուլտետում տեղի կունենա ֆակուլտետի դասախոսների և ասպիրանտների խորհրդակցական հավաք-քննարկում։ Գիտակցելով ֆակուլտետում ժամանակի պահանջներին համահունչ փոփոխություններ իրականացնելու անհրաժեշտությունը՝ խնդրում ենք այս հանդիպման ժամանակ հանդես գալ գործնական առաջարկներով։ Ընդ որում, քանի որ այս հանդիպումը նմանակարգ հանդիպումներից առաջինն է, ու առաջարկները իրականություն դարձնելու բավարար ռեսուրս հնարավոր է ֆակուլտետում գոյություն չունենան, ապա բոլոր առաջարկ ներկայացնողները պետք է պարտավորվեն, որ տվյալ առաջարկի իրականացման հետ կապված գործունեությանը կունենան անմիջական մասնակցություն։ Հետևաբար բոլոր հնչող առաջարկները պետք է լինեն խիստ իրատեսական, որոնց իրականացումը հիմք կձևավորի հետագա քայլեր ձեռնարկելու համար։ Այսու խնդրում ենք բոլոր դասախոսներին ներկա գտնվել այս հանդիպմանը ու հանդես գալ առաջարկներով միայն այն դեպքում, երբ հենց իրենք հավատացած են, որ իրենց ակտիվ մասնակցությամբ տվյալ առաջարկի մեջ պարունակվող խնդրի լուծումը կդառնա իրականություն։ Հակառակ պարագայում, յուրաքանչյուրը կարող է մասնակցել հանդիպմանը՝ որպես ունկնդիր։

Շնորհակալություն։

Հայտարարություն

Հարգելի ընկերներ,

Արևելագիտությանը՝ ինչպես գիտության յուրաքանչյուր այլ ճյուղի, հատուկ է սեփական եզրաբանությունը կամ մետալեզուն։ Տվյալ լեզվին չտիրապետելը հղի է տարատեսակ խնդիրներով ու կարող է սպառնալ գիտության այդ ճյուղով զբաղվողի հետագա գիտական առաջընթացին։ Հայերենով արևելագիտական գրականությանում ու վերլուծական հոդվածներում հաճախ ենք հանդիպում «Մահմեդական» եզրին, որի օգտագործումը սխալ է։ Ճիշտ տարբերակն է «Մուսուլման» եզրը։ Մարտի 12-ին ժամը 10:30 Արևելագիտության ֆակուլտետի 332 լսարանում տեղի կունենա դասախոսություն-քննարկում` «Մուսուլման, թե՞ մահմեդական» թեմայով: Հանդիպման ժամանակ հատկապես կքննարկվի թե որտեղից է գալիս տվյալ սխալ եզրի օգտագործումը, որոնք են այս երկու եզրերի տարբերությունները, ինչու պետք է օգտագործել «Մուսուլման» տարբերակը և այլն։ Սիրով հրավիրում ենք բոլոր հետաքրքրվողներին ու վստահ ենք, որ սույն հանդիպումը ուսուցողական կլինի նաև լրագրողների համար։

Arevelk.info բլոգի հարգելի հեղինակներ ու մեկնաբանողներ։ 2010թ. մարտի 10-ին ժամը 13.15 ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի իրանագիտության ամբիոնում տեղի կունենա հանդիպում, որտեղ կքննարկվի բլոգն ու դրա հետ կապված տեխնիկական ու գիտական խնդիրներ։ Խնդրում եմ բոլորին ներկա գտնվել այս հանդիպմանը։

Arevelk.info բլոգի ադմինիստրատոր
Խաչիկ Գևորգյան

Իսլամի ընդունումից հետո քրիստոնյաների համար առաջ եկան շատ արգելքներ: Ասվածը հիմնականում վերաբերվում է իսլամական շարիաթին, որն արգելեց քրիստոնյաներին մուտք գործել Մեքքա և Մադինա: Սակայն գտնվեցին հետաքրքրասեր մարդիկ, ովքեր, դիմելով  ամենածայրահեղ քայլերի, այնուամենայնիվ կարողացան հասնել Մեքքա և Մադինա: Իսլամական և լատինական աղբյուրները վկայում են 15 հաջողակ քրիստոնյա տղամարդկանց մասին, որոնք մահմեդականի անվան  տակ  կարողացել են մուտք են գործել Մեքքա և Մադինա:

          Առաջին քրիստոնյան, ով Մեքքա է ժամանել, դա իտալացի Լյուդովիկո դը Վարտեմանն էր: 1503թ Լյուդովիկոն ժամանում է Դամասկոս և ներգրավվում Մեքքա մեկնող ուխտագնացների շարքերում: Նա դիմում է խորամանկ մի քայլի. դամասկոսյան ուխտագնացների մոտ կասկածներ չառաջացնելու համար հանդես է գալիս եգիպտական մամլուքի հագուստով:[1] Նույն թվականին Լյուդովիկոն մեկնում է Մեքքա և մասնակցում ուխտագնացության արարողակարգին: 1510թ Իտալիայում լույս է տեսնում Լյուդովիկոյի գիրքը` Մեքքա կատարած իր  ճանապարհորդության և տպավորությունների մասին: Գիրքը թարգմանվեց շատ եվրոպական լեզուներով: Մեքքա և Մադինա կատարած ճանապարհորդությունից հետո նա գրքում հերքում է Արևմուտքում այդ ժամանակաշրջանում շատ եվրոպացիների կողմից տարածված այն սուտն ու կեղծիքը, որոնք ասում էին, իբր Մուհամեդ մարգարեի մարմինը իր մահից հետո շարունակվում է օդից կախված մնալ Մեքքայի վրա:[2] Լյուդովիկոից հետո Մեքքա է ժամանել անգլիացի Էլդոն Ռութթերը: Սակայն այդ  քրիստոնյաների մեջ եղել են նաև մարդիկ, որոնք Սուրբ քաղաքներ են հասել իսլամագիտական ուսումնասիրություններ կատարելու նպատակով: Նրանցից էր օրինակ Ռիչարդ Բուռտոնը:

 

---

[1] Տես` Ա. Իսրայելյանի հոդվածը “Ռազմական հագուստները Եգիպտոսում մամուք բահիրիների օրոք”, Երևանի պետական համալսարանի Արաբագիտության ուսումնասիրությունների ամսագիր, հ. 3. Երևան 2008թ.

[2] The Travels of  Ludovico di Varthema in Egypt, Syria, Arabia Deserta and Arabia Felix, tr. J. W. Jones, London, 1863.

1970թ. իրաքյան քրդերը բաասական վարչակարգից «նվաճեցին» Քրդստանի ինքնավարության ճանաչումը, սակայն հետագայում իշխանության եկած Սադամ Հուսեյնի բռնած դիրքորոշման պատճառով այդ համաձայնագիրը կյանքի չկոչվեց, քանի որ Հուսեյնն անձամբ երբեք համակրանք չէր տածում քրդերի նկատմամբ: Դրան հաջորդող ժամանակահատվածում նա «Ալ-Ան‎ֆալ» (ռազմավար) գործողության շրջանակներում գործնականում ցեղասպանության ենթարկեց քուրդ ժողովրդին: Տասնյակ հազարավոր քրդեր ‎ֆիզիկապես ոչնչացվեցին, իսկ Քրդստանն «արաբականացվեց»: Իրադրությունը փոխվեց ԱՄՆ ղեկավարությամբ գործող միջազգային կոալիցիոն ուժերով իրաքյան զորքերը Քուվեյթից վտարելուց մեկ տարի անց` 1992թ-ին: Բաղդադը կորցրեց վերահսկողությունը երկրի հյուսիսի նկատմամբ, արգելվեցին իրաքյան ռազմական ավիացիայի թռիչքները երկրի հյուսիսային շրջաններում: Սկսած 1992-ից՝ քրդական ինքնավարության պետհիմնարկներում արգելվել է Իրաքի պետական դրոշը: 2003թ. իրենց դաշնակիցների հետ Իրաք մտան ամերիկացիները:Վաշինգտոնը, առանց լուրջ ջանքեր գործադրելու, ստացավ Իրաքը, սակայն շուտով հասկացավ, որ զավթելը քիչ է. անհրաժեշտ է զավթածը պահել: ԱՄՆ դաշնակիցները սկսեցին հեռանալ Իրաքից: Ստեղծված պայմաններում Իրաքի հյուսիսում ԱՄՆ-ը շեշտը դնում է քրդական համայնքի վրա, որը համարվում է իրաքյան սուննիների բնական թշնամին: Բացի այդ, քրդական համայնքը բարեկամական զգացումներ չի տածում նաև Իրաքի շիաների նկատմամբ: 2004թ. գարնանը Իրաքյան Քրդստան բերվեցին Շվեյցարիայում տպագրված քրդական դինարները, սակայն ԱՄՆ-ը արգելեց քրդական նոր արժույթի կիրառումը: Ստեղծված անվտանգության գոտու շրջանակներում փաստորեն ամրապնդվեց Իրաքյան Քրդստանի ինքնավար կարգավիճակը, ինչը Սադամ Հուսեյնի վարչակարգի տապալումից հետո նոր թափ հավաքեց: Իրականում այդ ինքնավարությունը ձեռք էր բերել անկախություն բոլոր հատկանիշներով՝ բացառությամբ դե-յուրե ճանաչվելուց: 2005թ. հունվարին Իրաքյան Քրդստանում անցկացված հանրաքվեով քրդերի 98%-ը կողմ քվեարկեց լիակատար անկախությանը: Սակայն Իրաքյան Քրդստանի իշխանությունները զգուշացան հանրաքվեի արդյունքները կենսագործելուց` երկյուղելով տարածաշրջանային աղետներից: 2006թ. Իրաքի նախագահ ընտրվեց Քրդստանի հայրենասիրական միության առաջնորդ Ջալալ Թալաբանին: Քրդստանի մյուս կարևոր քաղաքական դեմքերից մեկը` Քրդստանի Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Մասուդ Բարզանին էլ դարձավ Քրդստանի նախագահ: Պաշտոնների նման բաժանմամբ քրդական այս երկու տոհմի դարավոր թշնամությանը կարծես թե վերջ է դրվում : Ներկայումս քրդերի թվաքանակն Իրաքում հասնում է 7 մլն մարդու, որը կազմում է երկրի բնակչության 20%-ը: Իրաքի քրդական ինքնավարությունը զբաղեցնում է 83000 կմ/2 տարածք:
Բացի այդ, քրդերը երկրի <> անվանումը փոխարինել են <> անվամբ, ինչն էլ արտացոլվել է քրդերի կողմից վերահսկվող տարածքների պաշտոնական փաստաթղթերում: Քրդերն ունեն նաև սեփական օրենսդիր և գործադիր իշխանություններ, պետական օրհներգ, բանակ: Այս ամենը նշանակում է, որ այսօր քրդերն իրենց չեն համարում միացյալ արաբական պետության` Իրաքի մի մասը:
21-րդ դարի Իրաքի քրդական ինքնավարությունը Իրանի, Սիրիայի և Թուրքիայի քրդական մասերի համեմատությամբ դարձավ ավելի զարգացած աշխարհաքաղաքական կենտրոն: Ամերիկյան հովանոցի տակ Հարավային Քրդստանում տեղի ունեցան նշանակալի փոփոխություններ պետական-ադմինիստրատիվ կառույցներում, տնտեսական զարգացման ոլորտում, սոցիալական և մշակութային ծրագրերի լուծման բնագավառներում :
. Իրաքի քրդական ինքնավարությունը և Թուրքիան Սադամ Հուսեյնի օրոք Բաղդադի ու Անկարայի միջև համաձայնություն էր ձեռք բերվել, ըստ որի՝ թուրքական ստորաբաժանումները կարող էին Իրաքի տարածքում տաք հետքերով հետապնդել քուրդ զինյալներին: Ընդ որում՝ իրաքցի զինվորականները հաճախ մոռանում էին այդ համաձայնության մասին` խանդավառությամբ չընդունելով սեփական տարածքում թուրք գործընկերների նմանօրինակ քայլերը: Սադամ Հուսեյնը հարաբերական հաջողությամբ վերահսկում էր երկրի հյուսիսը և դաժանորեն ճնշում քրդերի ապստամբությունները: Սակայն նրա տապալումից հետո իրաքյան նոր խամաճիկային կառավարությունը փաստացիորեն կորցրեց վերահսկողությունը Քիրքուքի և Մոսուլի շրջանների նկատմամբ: Քրդերին հնարավորություն ընձեռվեց ստեղծել յուրահատուկ պարտիզանական արգելավայր , որը դարձավ Թուրքիայի տարածքում գործող քրդերի հենակետը: Թուրքիան չէր կարող պարզապես դիտել, թե հարևան երկրում ինչպես է ծաղկում վաղեմի հակառակորդը, թե ինչպես են քրդական երկու գլխավոր կուսակցությունների` Քրդստանի Դեմոկրատական կուսակցության (ՔԴԿ) և Քրդստանի Հայրենասիրական միության (ՔՀՄ) առաջնորդներ Մասուդ Բարզանին և Ջելալ Թալաբանին Իրաքում դարձել նախագահներ և ձևականորեն ղեկավարում են Իրաքի ողջ տարածքը, թե ինչպես է փոփոխվում Քիրքուքի ժողովրդագրական պատկերը: Թուրքիան փակեց իր օդային տարածքը Եվրոպայից Իրաք թռչող ինքնաթիռների համար: Ողջ 2007թ. ընթացքում այդ երկիրը փորձում էր իր շահերին ծառայեցնել ամերիկյան` <> անունը կրող ծրագիրը: Անկարան երկարատև բանակցություններ սկսեց Բաղդադի հետ. Բաղդադից պահանջվում էր իրեն տրամադրել Իրաքի տարածքում առանց սահմանափակումների իր հակառակորդներին հետապնդելու իրավունքը։ Բաղդադն ընդդիմանում էր դրան: Ի վերջո, 2007թ. օգոստոսին Անկարայի ու Բաղդադի միջև կնքվեց համաձայնագիր, ըստ որի՝ Թուրքիան ու Իրաքը պայմանավորվում են ահաբեկչության և մասնավորապես քուրդ ապստամբների դեմ համատեղ պայքարել: Հիմնական կետերից մեկն այն էր, որ թուրքական բանակին թույլատրվում էր իրաքյան տարածքում հետապնդել 1974թ. ստեղծված Քրդական բանվորական կուսակցության (ՔԲԿ) ապստամբներին, սակայն դա պետք է լիներ յուրաքանչյուր կոնկրետ պարագայում Բաղդադի պաշտոնական թույլտվությունից հետո: Համաձայնագիրը նաև նախատեսում էր, որ ՔԲԿ ղեկավարները, որոնց հենակետերը գտնվում են Քրդստանի իրաքյան հատվածում, կա՛մ փոխանցվեն Թուրքիային, կա՛մ Իրաքն ապահովի նրանց նկատմամբ դատական գործընթացը: Իրաքը նաև պարտավորվում էր փակել ՔԲԿ ‎ֆինանսավորման աղբյուրները : Համաձայնագրի ստորագրումից անմիջապես հետո ԱՄՆ պետքարտուղար Քոնդոլիզա Ռայսը Թուրքիային կոչ արեց չներխուժել Իրաք` նշելով, որ դա ոչ մի լավ բանի չի հանգեցնի ո՛չ Թուրքիայի, ո՛չ էլ Իրաքի համար: Սպիտակ տունը համանման հայտարարությամբ հանդես է եկել նաև 2007թ. մայիսին, երբ Թուրքիան Իրաքի սահմաններում կենտրոնացրել էր մեխանիզացված ու տանկային ստորաբաժանումներ: 2007թ. հոկտեմբերի 12-ին թուրք-իրաքյան սահմանի մոտ ՔԲԿ զինյալները հարձակվեցին ու ոչնչացրին 12 թուրք զինվորների: Տասն օր անց` հոկտեմբերի 22-ին, հետևեց նոր հարձակում, ինչի արդյունքում սպանվեց 17 թուրք զինվոր ու անհետ կորավ 10-ը: Թուրքիայի վարչապետ Ռ.Թ. Էրդողանը հայտարարեց, որ իրենց համբերության բաժակն արդեն լցվել է: Կարելի է կարծել, թե իր այս քայլերով ՔԲԿ-ը ինքն է թուրքական իշխանություններին հատուկ ներխուժման մղում: 2007թ. հոկտեմբերին Թուրքիայի խորհրդարանում հակաքրդական բանաձևի ընդունումից (507 կողմ, 19 դեմ) անմիջապես հետո Իրաքյան Քրդստանի նախագահ Մասուդ Բարզանին հայտարարեց, որ իրաքյան քրդերը չեն ցանկանում մասնակցել Թուրքիայի ու ՔԲԿ-ի միջև կոն‎ֆլիկտին, և եթե թուրքերը որևիցե պատրվակով ներխուժեն Իրաքյան Քրդստան, ապա արժանի դիմադրության կհանդիպեն: Ուշագրավ է, որ վերջին 3 տարում թուրք-ամերիկյան հարաբերություններն ամենավատ վիճակում են: Դրանց բարելավման նպատակով 2008թ. հունվարի 6-11-ը Թուրքիայի նախագահ Աբդուլահ Գյուլն այցելեց ԱՄՆ, ուր հանդիպումներ ունեցավ ու բանակցություններ վարեց ամերիկյան բարձրագույն ղեկավարության հետ, այդ թվում նաև նախագահ Ջորջ Բուշ-կրտսերի, փոխնախագահ Չեյնիի, պետքարտուղար Ռայսի, պաշտպանության նախարար Գեյթսի հետ: Անկարայի ու Վաշինգտոնի ձեռնարկած նախկին բոլոր միջոցառումները, որոնք ուղղված էին թուրքական հասարակությունում հակաամերիկյան տրամադրությունների նվազմանը, ոչ մի արդյունք չէին տվել: Գյուլի այցելության արդյունքում ամերիկյան դիրքորոշումը կտրուկ փոխվեց: Ամենայն հավանականությամբ, Գյուլը նշել է քուրդ ահաբեկիչների անվերջ ահաբեկությունների մասին, իսկ Բուշը, մանրամասնությունների մեջ չընկնելով, <> է վառել թուրքական ներխուժման համար: Սակայն կարելի է փաստել, որ Բուշի հետագա գործողությունները ցույց տվեցին, որ դրա հետևանքով նա <>: Իրականում ԱՄՆ-ը շահագրգռված է տարածաշրջանում կայունության և նավթարդյունահանման ու նավթափոխադրման անվտանգության պահպանմամբ:
2007թ. դեկտեմբերին թուրքական ռազմաօդային ուժերի մի շարք օդային հարձակումներից հետո, 2008թ. փետրվարի 21-ի գիշերը, թուրքական զինված ուժերը ՔԲԿ զինյալների դեմ ցամաքային ռազմական գործողություն ձեռնարկեցին: Ենթադրվում էր, որ Իրաքի տարածքում գտնվող ՔԲԿ զինյալների թվաքանակը հասնում է 3000-5000 մարդու: Գլխավոր շտաբի հաղորդման համաձայն՝ գործողությունը կարելի է հաջողված համարել, քանի որ ՔԲԿ-ին պատկանող քարանձավները, ապաստարանները, թեթև տիպի զենքերը և զենիթային հրետանին, ինչպես նաև փոխադրման ու ծառայության միջոցներն ամբողջությամբ ոչնչացվել են: Ընդհանուր առմամբ, ոչնչացվել է 237 ահաբեկիչ: Թուրքական կողմը կորցրել է 27 զինծառայող: Մինչդեռ քրդական աղբյուրները նշում են, որ գործողությունն անհաջողության է մատնվել, և որ քրդերի կորուստները կազմում են 9 պարտիզան, իսկ թուրքերինը` 108 զինծառայող, ինչպես նաև <> տիպի 1 ուղղաթիռ: Թուրքական զորքերն Իրաքի տարածքում առաջ էին շարժվել 25կմ (այլ տվյալներով` 5-10կմ), իսկ թուրքական ավիացիան քրդերի տարբեր օբյեկտների հարվածներ էր հասցնում մինչև 40կմ խորությամբ: Կարելի է փաստել, որ այս վերջին գործողությունն առավել հաջող էր, քան 1990-ական թթ. Թուրքիայի ձեռնարկածները:
Ռազմական գործողության որոշակի հաջողությունը հնարավոր դարձավ միայն 2007թ. նոյեմբերի 5-ին Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանի և ԱՄՆ նախագահ Բուշի հանդիպման շնորհիվ, որի հետևանքով թուրքական զինված ուժերն սկսեցին հետախուզական տվյալներ ստանալ ԿՀՎ իրենց գործընկերներից: Ոչ միայն ԱՄՆ-ը, այլև Եվրամիությունը և նրա ինստիտուտներն այլ երկրների հետ ընդունեցին, որ Թուրքիան տարածքային ամբողջականության պահպանման համար օգտվում է իր օրինական իրավունքից: Միաժամանակ ռազմական գործողությունը որոշակի դաս հանդիսացավ Իրաքի կառավարության և քրդական ինքնավարության վարչակազմի համար` ցույց տալով, որ ՔԲԿ զինյալները չեն կարող ազատ գործել այդ տարածքում: Այսպիսով` Անկարան ցանկանում է Իրաքի և հենց իր` Թուրքիայի քրդերին ցույց տալ թուրքական զենքի հզորությունը, որպեսզի նրանք ընդհանրապես չմտածեն անկախության մասին: Սակայն և՛ ԱՄՆ-ը, և՛ ԵՄ-ը լրջորեն անհանգստացած էին, որ ռազմական գործողությունը երկարատև չլինի և բախումներ տեղի չունենան թուրքական բանակի ստորաբաժանումների ու քրդական <> (մահապարտ) զինված զորամիավորումների միջև, քանի որ, ի տարբերություն ՔԲԿ-ի, <> փորձառու, լավ զինված մարտիկների թիվը հասնում է մոտ 80.000-ի: Այսուհետև ՔԲԿ գործունեությունը մեծ մասամբ կախված կլինի իրաքյան կառավարության դիրքորոշումից և դե-‎ֆակտո Իրաքի հյուսիսում գտնվող քրդական վարչակազմի գործունեությունից: Այստեղ արդեն կարևոր չէ, թե Թուրքիան որքանով է դժգոհ Բարզանիի գործունեությունից, քանի որ եթե ցանկանում է Իրաքի տարածքում չեզոքացնել ՔԲԿ գործունեությունը, ապա ստիպված կլինի հաշվի նստել նրա հետ: Փորձագետ-տնտեսագետների տվյալներով՝ վերջին շրջանում թուրքական ագրեսիաների հետևանքով ապակայունացվել ու ապակայունացվում են ‎ֆինանսական շուկաները: Դա զարմանալի չէ, քանի որ ռազմական գործողություններն ընթանում են անմիջապես նավթահանքերի ու նավթամուղների հարևանությամբ:

Արմեն Ժամհարյան : Արևելագետ
Կարծիքները ցանկալի են:

MSN.COM կայքում անց է կացվում սոցհարցում.
«Արժե՞ արդյոք ԱՄՆ կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատում ընդունել 106 բանաձևը՝ՀԱՅԵՐԻ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ ՕՍՄԱՆՅԱՆ ԹՈՒՐՔԻԱՅՈՒՄ»:
Պարզապես այցելեք
www.msnbc.msn.com/id/21253084/from/et
և նշեք«YES», ապա«VOTE»:
MSN հարցումներն ամենազանգվածայինն են աշխարհում և յուրքանչյուրիս ձայնը որոշիչ է:
Փոխանցեք ձեր բոլոր ընկերներին:
Թուրքերի օգտին քվեարկել են արդեն 77%, իսկ մեր օգտին՝ ընդամենը 23%:
Անտարբեր մի՛ անցեք:

A foreign Newspaper wants to publish a report about the life in Egypt. So they send a female reporter to interview the common citizen in Egypt..when she arrives at Cairo..she picks a random guy and starts her interview:
>Reporter: Hi!
>Egyptian: We 3alkom el salam ya 2otta!
>Reporter: Do u speak english?
>Egyptian: Berfect!
>Reporter: Do u mind if I interview u?
>Egyptian: No, I dont have a mind!
>Reporter: What’s your name?
>Egyptian: Taha
>Reporter: Sex?
>Taha: I love it!!!
>Reporter: oh no, I meant male or female?
>Taha (yelling): what do u sink?
>Reporter: Its just for the sake of the report..never mind…male. …
>Taha: yas male..and i can brove it any time u want!!
>Reporter: No, thanks! I’ ll take u for ur word…so..how do u find life here in Egypt?
>Taha: Egybt.. very nice cantry..nice wezar..nice food..byramidz
>Reporter: oh well..beside the weather and the pyramids..what else do u like in ur country?
>Taha: Byramids,nice wezar,nice food….
>Reporter: Ok. .lets move on..what do u do?
>Taha: I am very well, sank u!
>Reporter: No, I mean do u have a job?
>Taha(looking around him and whispering): Jobat?..no I dont have any (jobat)..lessa mastaba7nash. .do u have a (job) with u?..we can smoke it in my car..dont warry about bolice!
>Reprter: Oh my god,DO YOU WORK?
>Taha: Yas yas..Taxi drivar!
>Reporter: What do u think about the traffic problem in Egypt?
>Taha: Very big broblem..very much cars..u see?..but za guvurment is trying to make it bettar..zey did the circle street and za me7war street..and zey make all streets one way so if u go..u cant come back..niahahaha3!!
>Reporter: What about the economic problems in Egypt?
>Taha: I do not undurstand what u say!
>Reporter: I mean..how do u deal with money problems in Egypt?
>Taha: No NO NO..egybt very rich cantry…we have alot of cotton..alot of water..and we have byramidz…
>Reporter: So do u make a lot of money?
>Taha: No no.. it is not legal to make money..one frend I know make money at home..and he go to brizon..if u make money at home..u can only give it to za banzeena man..they take any money!!
>Reporter: let me rephrase..since Egypt is a rich country.. do u have a lot of money?
>Taha: me?! ..Not alot..but I eat and drink Al7amdulelah?
>Reporter: Then where does all the money go?
>Taha: Guvurment
>Reporter: And what does the government do with the money?
>Taha: Zey Build circle street,me7war street and make all streets one way!
>Reporter: well , Ok…Do u vote?
>Taha: What duz zat mean?
>Reporter: Do u choose your president?
>Taha: Mubarak?
>Reporter: yes
>Taha(nervously) : i didnt give my voice..but if i was..I will give him my voice!
>Reporter: Why him?
>Taha: Because he was an airoplane in za war..he waz za leadar airoplane!
>Reporter: But there r no wars right now
>Taha: But if we have war..u see?…we know we will have a very good airoplane in it!
>Reporter: what about the last 26 years?
>Taha: I got marry..and have 3ala2 and Amira..and drive taxi
>Reporter: No, i meant what did Mubarak do for Egypt in the last 26 years?
> Taha: He build circle street,me7war street and make all streets one way!!
> Reporter: Thank you very much for ur time Mr. Taha!
> Taha: No broblem,only 10 bounds!
> Reporter: I never said I will pay u for this!
> Taha: Ok..just give me the (job) then..we smoke and make head!
> Reporter: Grrrrrrrr
> Taha: ok ok..need a Taxi?

© s.s.k&alina -2009

Վերջապես: Կարելի է ասել, որ Հայաստանը ուժեղ հակահարված հասցրեց ադրբեջանական հակահայկական հիստերիային: Այսօր Երևան քաղաքում, ավելի կոնկրետ Congress հյուրանոցում տեղի ունեցավ 1992թ. Խոջալուի դեպքերը լուսաբանող հայկական նոր կայքէջի հանդիսավոր շնորհանդեսը: Կայքում ներկայացված փաստերը հստակ ապացուցում են, որ ադրբեջանցիների՝ Խոջալուի բնակչության սպանդի գործում հայակական կողմին մեղադրելու բոլոր փորձերը էժանագին սև PR-ի բնույթ են կրում: Ադրբեջանի կողմից “Խոջալուի ցեղասպանության” “զոհերի” լուսանկարները իրականում ոչ այլ ինչ են, քան հարավսլավական պատերազմի, աֆղանցի փախստականների, Թուրքիայում զազաների ջարդի և այլ տեղերից վերցված լուսանկարներ, որոնք որևէ կապ չունեն Խոջալուի դեպքերի հետ: Կայքում դա մանրամասն կերպով բացատրվում է: Այժմ կայքը գործում է երեք լեզուներով՝ ռուսերեն, անգլերեն և ադրբեջաներեն: Շուտով պատրաստ կլինեն նաև կայքի գերմաներեն, պարսկերեն և ֆրանսերեն տարբերակները: Կայքը պատրաստել և ձևավորել է Այլատյացության դեմ պայքարի նախաձեռնության գրասենյակը: Մնում է միայն հուսալ, որ այսպիսի ծրագրերը կլինեն շարունակական և զգալիորեն կնպաստեն հայկական քարոզչության ակտիվացմանն ու արդյունավետության բարձրացմանը:

Քիչ էր մնում մոռանայի՝ ահա կայքէջի հասցեն: www.xocali.net

Ալաուիները շիականության մի ուղղություն են համարվում: Ալաուի անվանումը ստացել են Ալի խալիֆայի անունից, որին համարում են աստծու մարմնավորում: Իրենց երկրորդ անվանումը` նուսայրիտներ, ստացել են Մուհամեդ Իբն Նուսայրի (887 թ.) անունից, որը համարվում է այս ուղղության հիմնադիրը: Լինելով 11-րդ շիական իմամի` Ալ-Հասան ալ-Ասքարիի հետնորդը, սկսեց քարոզել այս իմամի աստվածայնության մասին, որի մարգարեն նա համարում էր իրեն: Ալաուիները նրան համարում են Ալ-Հասան ալ-Ասքարիի (բաբ), այսինքն` դարպաս:
Ալաուիները հիմնականում բնակվում են Սիրիայում` Լաթաքիա, Տարտուս և Հարավային Թուրքիայում` Անտիոքում: Ալաուիների հավատամքը մոտ է իսմայիլականությանը (Իսմայիլականությունը իսլամի շիական ուղղվածության մի ճյուղ է, որն առաջացել է 8-րդ դարում և իր անունով պարտական է շիական 6-րդ իմամ Ջաֆար աս-Սադիկի որդուն` Իսմայիլին), սակայն իր մեջ կրում է նաև շիականության, քրիստոնեության և նախաքրիստոնեական աստղային հավատալիքների էլեմենտներ: Ալաուիների ուսմունքը հիմնված է ինքնատիպ երրորդության վրա` Ալի (իմաստ), Մուհամեդ (անուն), Սալման ալ-ֆա-Ռիսի (սա Մուհամեդ մարգարեյի առաջին ոչ արաբ հետևորդն էր, որն ընդունեց մահմեդականություն) (դարպաս): Ալաուիները երկրպագում են Մուհամեդի դուստր Ֆաթիմային` որպես անսեռ մի էակի: Ալաուիների գլխավոր սուրբ գիրքը համարվում է է, որը բաղկացած է 16 սուրաներից: Ալաուիները ընդունում է հոգու վերաբնակեցման գաղափարը: Նրանց ուսմունքի համաձայն հավատացյալ մարդու հոգին անցում է կատարում դեպի աստղային ոլորտ, իսկ անհավատի հոգին կենդանիների միջոցով դեպի հրեշի ոլորտ: Իրենց ավանդույթային պրակտիկայում ալաուիները մերժում են շարիաթը (մուսուլմանական իրավունք): Հիսուս Քրիստոսը աստվածացվում է, ընդունվում են քրիստոնեական որոշ սրբեր և մարգարեներ: Ալաուիները տոնում են քրիստոնեական մի քանի տոներ(Ամանոր, Զատիկ), որոնց ժամանակ Աստվածաշունչ է կարդացվում: Գինով մաքրազերծվելու ավանդույթը նույնպես ընդունված է: Դրանց հետ մեկտեղ առկա են նաև հեթանոսական հավատալիքների էլեմենտներ (արև, աստղեր, լուսին): Կանանց արգելվում է ծառայել հավատքին: Ալաուիներն իրենց կրոնական արարողությունները կատարում են գմբեթաձև կտուր ունեցող կառույցներում, որոնց հետազոտողներից շատերը նմանեցնում են քրիստոնեական եկեղեցիների: Այս աղոթատեղիները տեղակայված են բարձրադիր բլուրներին:
Ալաուիները բաժանվում են երկու խմբի` նվիրյալներ (ԽԱԱՍ, որն արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է ) և ոչ նվիրյալներ կամ հետևորդներ (արաբ. ԱՄՄԱ): Առաջինները տիրապետում են սուրբ գրքերին ու յուրահատուկ գիտելիքների, որը թույլ է տալիս նրանց իշխել հետևորդների մասսաներին: Վերջիններիս հանդիսանում են կատարածուներ իրենց համայնքներում: Ի դեպ Սիրիայի նախագահական Ասդների ընտանիքը ներհամայնքային ծագումնաբանությամբ հանդիսանում է ԱՄՄԱ: Այժմ Սիրիայի բնակչության 10-12 %, իսկ որոշ տվյալներով այս թիվը հասնում է մինչև 16 %, ալաուիներ են, որոնք հիմնականում կենտրոնացած են Լաթաքիայի և Տարտուսի շրջաններում: 20-րդ դարի երկրորդ կեսին Սիրիայում քաղաքական նոր իրադրության պայմաններում, երբ Հաֆեզ Ասադը դարձավ Սիրիայի նախագահ, նկատվում է Դամասկոս տեղափոխվող ալաուիների թվաքանակի աճ:
Սիրիայի նորագույն պատմությունն անմիջապես կապված է ալաուիականների հետ: Բանն այն է, որ Սիրիայի նախկին նախագահ Հաֆեզ Ասադը Լաթաքիայից էր և ալաուիական էր: Երբ 70-ական թվականների սկզբին նա եկավ իշխանության գլուխ, իր շուրջ հավաքեց իրեն հավատարիմ ալաուիականների, որոնք կառավարեցին երկիրը մոտ 30 տարի: Այժմ նրա որդի Բաշար Ասադը նույնպես երկրի կարևորագույն պորտֆեյլները տվել է ալաուիականներին:

Ժամանակակից աշխարհում, երբ բոլոր երկրները ընթանում են գլոբալիզացիայի և ինտեգրման ճանապարհով , թվում է , թե կառավարման համակարգերը տարբեր երկրներում պետք է լինեին միանաման կամ գոնե աստիճանաբար պետք է սերտանային: Սակայն Մերձավաոր Արևելքի երկրները աչքի են ընկնում կառավարման համակարգերի տարբերությամբ: Աստեղ կողք կողքի գոյություն ունեն և մրցակցում են տարբեր համակարգեր: Եթե Եվրոպայում իշխանությունը ընտրվում է ժողովրդից, և երկիրը ղեկավարող մարդիկ փոփոխվում են , ապա Մերձավոր Արևելքի թագավորություններում և կրոնապետություններում այդպես չէ: Իհարկե, Եվրոպայում և բազմաթիվ այլ մարցամաքներում էլ կան թագավորություններ , սակայն սրանք ավանդական բնույթ ունեն, և արքայական ընտանիքները այս երկրներում չունեն իրական իշխանություն: 20-րդ դարում պետական իշխանության իրականացման ձևերը Մերձավոր Արևելքում լուջ փոփոխություններ կրեցին: Այս փոփոխությունները ըստ էության ձգտում էին կատարելագործել արդեն գոյություն ունեցող կառավարման մեթոդները: Ընդ որում` այս կատարելագործումը տեղի Էր ունենում ինչպես ժողովրդավարական, այնպես Էլ միապետական կառավարման ձևերի մեջ: Սակայն եվրոպական կառավարման տարրերի ներմուծումը չհանգեցրեց եվրոպական տիպի խորհրդարանական հանրապետությունների ստեղծմանը այստեղ: Գոյություն ունեցող կառավարման համակարգերի հետ գոյակցում և գործառում են բազմաթիվ սովորույթներ ,ավանդույթներ: Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում աշխարհում ընթանում է մուսուլմանական երկրների դերի բարձրացման գործընթացը, ինչը իր արտացոլումն է գտնում ինչպես տնտեսական , այնպես էլ քաղաքական և մշակութային բնագավառներում: Երկրի ներսում ընթացող գործընթացները հասկանալու համար կարևոր է նաև հասարակության և իշխանության ներսում կատարվող փոփոխությունների ուսոմնասիրությունը: Ուսումնասիրության օբեկտ են հանդես գալիս Արաբական Արևելքի երկրները, Թուրքիան, Պարսկաստանը և Իսրայելը: Անցած պատմաական ուղին իր կիքն է դրել նրանցից յուրաքանչյուրի քաղաքական կառուցվածքի վրա: Քաղակական կառուցվածքը մեծ չափով ազդվել է նաև աշխարհագրական և´ դիրքից, և´ բնակլիմայական պայմաններից: Չենք կարող անտեսել նաև տվյալ երկրների բնակչության էթնիկական կազմը: : Կառավարման համակարգերի ձևավորման վրա մեծ է նաև իսլամի դերը, որը մահմեդականի համար ոչ միայն կրոն է, այլ նաև կենսակերպ:

Արաբական Արևելքի երկրները իրենց գոյատևման ժամանակի ընթացքում ընկել են Օսմանյան կայսրության լծի տակ , եղել են եվրոպական մեծ պետությունների գաղութները և միայն 20-րդ դարում են կարողացել կայանալ որպես անկախ պետություններ: Սակայն նրանց զարգացումը միատեսակ չի ընթացել: Արաբական Արևմուտքը/ Մաղրիբ/, որը մեծապես կապված էր եվրոպական երկրների հետ /հատկապես Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի/ ունի զարգացման ավելի ժողովրդական մոդել, քան Արաբական Արևելքը/Մաշրիկ/: Այստեղ երկրների մեծամասնությունը հանրապետության մոդել ունի /բացառությամբ Մարրոկոյի/:Մարոկկոյում բացարձակ միապետություն է, և այս երկիրը կառավարվում է թագավորական տան անդամների կողմից: Իշխանության իրականացման կարգով առանձնանում է նաև Լիբիան ,որտեղ գործում է ժողովրդաիշխանություն: Ամփոփելով` կարելի է ասել, որ Արաբական Արևելքի երկրները իրենց կառուցվածքով ավելի շուտ ժողովրդավարական են, քան միապետական /բացառությամբ Մարրոկոյի/: Այժմ դիտարկենք Արաբական Արևելքը: Այն ընդգրկում է Հարավարևելյան Ասիայի արաբական երկրները և Իսրայելը: Արաբական Արևելքի երկրների մեջ անմիջապես աչքի են ընկնում Ծոցի արաբական երկրները : Սրանք բոլորն ել միապետական երկրներ են, որոնց ղեկավարում են թագավորական ընտանիքները: Այս երկրների մեծ մասը ունի նավթային հսկայական պաշարներ, ինչը մեծ իշխանություն է տալիս թագավորական ընտանիքներին: Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո Եմենը դարձավ հանրապետություն: Այս երկիրը միակ հանրապետությունն է Արաբական թերակզու երկրներից , սակայն, ըստ երևույթին , կառավարման այս մոդելը այնքան էլ արդյունավետ չէ Եմենի համար, քանի որ երկրի ներսում հուզումները շարունակվում են: Լիբանանը և Սիրիան հանրապետություններ են, սակայն իշխանության իրականացման կարգը շատ տարբեր է այս երկրներում: Սիրիայում իշխանությունը կենտրոնացած է նախագահի ձեռքում, Լիբանանում ` պառլամենտի: Լիբանանում պառլամենտը ընտրվում է ոչ թե ըստ շրջանների, այլ ըստ համայնքների: Սիրիային կից գտնվում է Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորությունը, որտեղ իշխանությունը պատկանում է թագավորին և թագավորական տան անդամներին: Իրաքը 2003թ ամերիկյան ներխուժումից հետո լուրջ փոփոխությունների և վերակառուցման մեջ է, և խոսել այս երկրի կառավարման համակարգի մասին դեռևս վաղ է: Այսքանով ներկայացրինք արաբական երկրներում իշխանության իրականացման կարգը: Արաբական Արևելքի երկրներում գործում են նաև մի շարք կուսակցություններ, որոնց գաղափարները մեծ չափով ազդում են այս երկրներում կառավարման համակարգերի ձևավորման մեջ: Սրանցից ամենահայտնին <> են: Այժմ դիտարկենք երեք ոչ արաբական երկիր , որոնք, սակայն, մտնում են Մերձավոր Արևելքի մեջ: Դրանք են Իսրայելը, Թուրքիան և Իրանը: Թուրքիայի , Իսրայելի պարագայում ամեն ինչ պարզ է. այս պետությունները հանդես են գալիս որպես պառլամենտական հանրապետություններ: Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում իրավիճակը այլ է: Երկիրը ղեկավարում է աստվածաբանների և իրավաբանների բարձրագույն խորհուրդը: Գործադիր իշխանությունը պատկանում է նախագահին, որը պետք է համաձայնեցնի իր գործողությունները բարձրագույն խորհուրդի հետ: Փաստորեն Իրանը հանդես է գալիս որպես կրոնապետություն: Ամփոփելով` կարելի է ասել, որ Մերձավոր Արևելքի երկրներն ունեն իրարից շատ տարբեր կառավարման համակարգեր: Տարածաշրջանում եղած և առկա կոնֆլիկտների պատճառների մեջ առկա է նաև այս գործոնը:
Արմեն Ժամհարյան Արևելագետ: Կարծիքները ցանկալի են:

Երևի շատերդ կհամաձայնվեք, որ ԵՊՀ ներկայիս կայքը արդեն վաղուց լուրջ փոփոխությունների կարիք է զգում:  Օրերս ԵՊՀ կայքի Հարց/Պատասխան բաժնում այս հարցը բարձրացվել էր: Մեջբերում եմ կայքից`

Հարց.

Ե՞րբ է վերջապես ԵՊՀ կայքը պարունակելու օգտակար տեղեկություններ։ Շատ հաճելի կլիներ, որ հարցերն ու պատասխանները լինեին դասակարգված, եւ կոնկրետ թեմայի մասին տեղեկություններ ստանալու համար կայքի ընթերցողը (տվյալ դեպքում՝ ես) ստիպված չլիներ կարդալ բոլոր հարցերը։

Պատասխան.

ԵՊՀ Էլեկտրոնային լրատվամիջոցների բաժնի վարիչ Ռուբեն Աբրահամյան | | 12.02.10

ԵՊՀ պաշտոնական կայքը ստեղծվել է 2006 թ-ին` այդ օրվա պահանջներից ելնելով: Բնականաբար անցյալ տարիների ընթացքում փոխվել են կայքի այցելուների ակնկալիքները կայքից, եւ այժմ իրականացվում են նոր կայքի ստեղծման աշխատանքները, որոնք կավարտվեն 2010 թ-ի վերջում: Նոր կայքը պարունակելու է առավել մանրամասն տեղեկատվություն ֆակուլտետների, ամբիոնների դասախոսների, նրանց գիտական աշխատանքների, լաբորատորիաներում եւ ամբիոններում կատարված գիտական հետազոտությունների, ինչպես նաեւ ուսումնական գործընթացի վերաբերյալ (դասացուցակ, կրեդիտների մասին տեղեկատվություն, մասնագիտություններ եւ մասնագիտացումներ): Եթե թվարկվածներում չեք տեսնում այն տեղեկությունը, որը հետաքրքրում է Ձեզ, ապա խնդրում ենք գրեք info@ysu.am էլեկտրոնային հասցեին Ձեր առաջարկությունները, թե ինչ կցանկանայիք գտնել մեր կայքում:

Մեջբերման ավարտ:

Եթե ստեղծվելիք կայքի հետ կապված ունեք դիտողություններ կամ հետաքրքիր առաջարկներ, կոչ եմ անում դրանք ներկայացնել ԵՊՀ ղեկավարության ուշադրությանը: Կարծում եմ`  ուսանողների, շրջանավարտների ու առհասարակ, բոլոր շահագրգիռ անձանց ներդրումը կարևոր է համալսարանի առջև ծառացած խնդիրների գնահատման ու լուծման համար:   Հուսանք, որ նոր կայքը մոտ ապագայում պատրաստ կլինի ու կծառայի իր  նպատակներին:

Մոտ ապագայում (թերևս 2010թ. վերջին կամ 2011թ. սկզբին) լույս կտեսնի Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ԵՊՀ Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Գառնիկ Ասատրյանի «Պարսկերենի ստուգաբանական բառարանը»:
Ինձ համար մեծ պատասխանատվություն, ինչպես նաև պատիվ է գրել պրոֆեսոր Գ. Ասատրյանի հեղինակած բառարանի մասին: Բայց քանի որ բառարանի կազմման կազմակերպչական և համակարգման աշխատանքներն ինձ են վստահված` իրավունք վերապահեցի այս բառարանով հետաքրքրված բազմաթիվ ընթերցողների համար լուսաբանել ներկայումս կատարվող աշխատանքները:
Սիրով ձեզ հաղորդակից կդարձնեմ բառարանի կազմման նախապատմությանը: Ինչպե՞ս և ե՞րբ սկսեցին աշխատանքները: Չնայած այս գործը նախաձեռնվել է մի քանի տարի առաջ, 2009թ. ամռանը, առավել ստույգ, օգոստոսի յոթին, պրոֆեսոր Գ. Ասատրյանը համալսարան է հրավիրում մի քանի ուսանողների, այդ թվում տողերիս հեղինակին, և տեղեկացնում «Պարսկերենի ստուգաբանական բառարանի» վերջին փուլի իրագործման մասին: Օգոստոսի յոթը կարելի է համարել աշխատանքների գեղեցիկ մեկնակետը: Ակամայից հիշեցի պրոֆեսոր Գ. Ասատրյանի այդ, ինչպես նաև հետագա օրերում բազմիցս ասված հետևյալ խոսքերը. «Ցո´ւյց տվեք ձեր հանճարը»: Այդ օրվանից ցայսօր պրոֆ. Գ. Ասատրյանը, համաբերելով իր փայլուն ու անհատակ գիտելիքները և լայն էրուդիցիան, գիշեր ու զօր ճիգ ու եռանդ չի խնայում, որպեսզի «Պարսկերենի ստուգաբանական բառարանը» լինի հնարավորինս կատարյալ ու լիարժեք:
Մինչ բառարանի կառուցվածքին, և առհասարակ, էությանն անդրադառնալը, հավելեմ, որ աշխատանքում ընդգրկված յուրաքնաչյուր անդամ մեծագույն պատասխանատվությամբ է մոտենում խնդրին` ջանալով իր ուժերի ներածին չափով օգտակար լինել գործին: Պարբերաբար պրոֆ. Ասատրյանն ամփոփում է կատարված աշխատանքները, ծրագրում ապագա անելիքների մասին:
Պետք է նշել, որ մի հատուկ սենյակ է տրամադրված բառարանի աշխատանքների համար` կահավորված գրադարանով ու համակարգչային տեխնիկայով:
Բառարանը բաղկացած է լինելու երկու հատորից: Նախատեսված է դրանում ընդգրկել հիմնականում իրանական ծագման բառերը և տալ դրանց ստուգաբանությունը: Փոխառյալ բառապաշարից ընդգրկված են միայն կովկասյան, արամեական (ասորական), հայկական և լատինական ծագման բառամիավորները: Բառարանն ընդգրկում է մոտ 6000 բառահոդված: Գիրքը կազմվում է անգլերեն լեզվով, բացի պարսկերեն համապատասխան ձևերից բերվում են դրա աֆղաներեն, օսերեն, քրդերեն, բելուջերեն և այլ տարբերակները, ինչպես նաև միջին ու հին իրանական և հնդեվրոպական նախաձևերը, իսկ վերջում տրվում է աղբյուրների ցանկը: Այս մոտեցումը, բնականաբար, թույլ կտա լիաբավ պատկերացում կազմել բառի, դրա ծագման, զարգացումների և այդ առնչությամբ տարբեր հեղինակների տեսակետների, դրույթների մասին: Տեղին է նշել, որ պրոֆ. Գ.Ասատրյանը մեծապես կարևորել է ինդեքսների առկայությունը` նկատի առնելով դրանց նպատակայնությունը, ուստիև, երկրորդ հատորի ամբողջ երկրորդ կեսը տրամադրվելու է ինդեքսներին, ինչը, իհարկե, դյուրացնում է բառարանի օգտագործումը:
Աղբյուրների հավաքագրման և համակարգման հիմնական աշխատանքները, թերևս, առաջիկա երկու շաբաթվա ընթացքում կմոտենան իրենց տրամաբանական հանգուցալուծմանը: Տեղին կլինի հակիրճ շարադրել այս փուլի էության մասին. այս ընթացքում դիտարկվել են համաշխարհային հռչակ վայելող այնպիսի գիտնականների, ինչպիսիք են` Հ. Բեյլին, Վ. Այլերսը, Վ. Հեննինգը, Պ. Հորնը, Ի. Գերշևիչը, Ն.Ս. Վիլյամսը, Ի. Լիվշիցը, Դ. Մակքենզին, Հ. Հումբախը, Մ. Շվարցը , Մ. Մայրհոֆերը, Պ. Տեդեսկոն, Ի. Բենվենիստը, Ռ.Շմիտտը, Ջ.Պ. Ասմուսենը, Ռ.Էմերիկը, Կ. Հոֆմանը, Ժ. Լազարը, Ժ. Գնոլին, Օ. Շչերվոն, Ա. Թաֆազոլին և այլք, աշխատությունները, նրանց գրվածքներից ընտրվել են պարսկական ծագման բառերի ստուգաբանությունները, բառերի նոր պարսկական ձևերի բացակայության դեպքում համապատասխան բառերը վերականգնվել են:
Ի՞նչ է սպասվում աշխատանքային հաջորդ փուլում…Թերևս, այս հարցը շատերին է հուզում… Նախատեսված է բառերի ամբողջ բազան հատուկ ծրագրի միջոցով համակարգել այբբենական կարգով, ապա պրոֆ. Գ. Ասատրյանն անձամբ պետք է մեկ առ մեկ ստուգի և ճշգրտի բառարանում ընդգրկված յուրաքանչյուր բառի և տվյալ բառի համար հղված աղբյուրների համապատասխանությունը` հարկ եղած դեպքում ներմուծելով անհրաժեշտ ուղղումներ և ճշգրտումներ:
Կարծում եմ` սույն բառարանն իր ընդգրկումով, իր խնդրադրումներով, անհրաժեշտ աղբյուրագիտական պաշարների համաբերման շնորհիվ` կհամալրի արևելագիտության համաշխարհային հարուստ գանձարանը` իր տեսակի մեջ լինելով լավագույն մենագրություններից մեկը, եթե ոչ` լավագույնը և այս ու հաջորդ սերունդների համար դառնալով ամենաստույգ ու ընդգրկուն ուղեցույցը:
Ստորև ներկայացված է նախագծում ընդգրկված անդամների անունները` Գառնիկ Ասատրյան, Լուսյա Ղազարյան, Հասմիկ Կիրակոսյան, Թադևոս Չարչյան, Դիանա Հովհաննիսյան, Արփինե Առուշանյան, Անի Գևորգյան, Աննա Փամբուխչյան, Շուշաննա Կիրակոսյան, Սիրանուշ Յարմալոյան, Հայկազ Գևորգյան, Հասմիկ Ասատրյան, Հասմիկ Սարգսյան, Թերեզա Ամրյան, Սոնա Դավթյան, Աստղիկ Գեղամյան, Լեյլի Վաթանի: