Սաուդյան Արաբիան 20-րդ դար մտավ որպես ժամանակակից տնտեսություն ունեցող երկիր: Շուրջ 60 տարվա ընթացքում թագավորությունը վերածվեց քարքարոտ ճանապարհներ, թույլ գյուղատնտեսություն ու արդյունաբերություն ունեցող երկրից ժամանակակից ու կայուն տնտեսություն ունեցող երկրի: Այս փոփոխությունների հիմքը նավթարդյունաբերությունն էր և նրանից ստացվող տասնյակ միլիարդավոր դոլարները: Սաուդյան Արաբիայի նավթային պաշարները կազմում են նավթի համաշխարհային պաշարների 25%-ը : Նա աշխարհում առաջին տեղն է գրավում նավթ արդյունահանող երկրների մեջ: Նավթից ստացված գումարներով Սաուդյան Արաբաիայում կառուցվում և վերականգնվում են տներ, հիվանդանոցներ, ճանապարհներ, դպրոցներ և արդյունաբերական ձեռնարկություններ: Երկարաժամկետ պլանավուրումները և արտադրական հզորությունների մեծացմանը ուղղված քայլերը իրենց արդյունքը տվեցին: Զգալիորեն կրճատվեցին ծախսերը և´ պետական, և´ արտադրական ոլորտներում, ավելացան արտադրական հզորությունները:
Սաուդյան Արաբիայի տնտեսության չափազանց արագ զարգացումը մանրակրկիտ պլանավորված է կատարվել: 1970-թից թագավորությունը սկսեց զարգացնել տնտեսության բոլոր ճյուղերը 5-ամյա տնտեսական զարգացման պլանների միջոցով: Ընթացիք հնգամյա պլանով /2010-2014թթ/ նախատեսված է 385 մլրդ դոլար ծախսել զարգացման վրա , որի շուրջ 50%-ը կգնա նոր աշխատատեղերի ստեղծման վրա: Այս հնգամյա պլանավով նախատեսվում է նաև տարեկան շուրջ 5%-ի հասնող տնտեսական աճ, և կրթության/Սաուդյան արաբիայում կրթությունը իր բոլոր մակարդակներով անվճար է / ու սոցիալական ոլորտի լուրջ բարեփոխումներ:
Ըստ Սաուդյան Արաբիայի ֆինանսների նախարարության` 2009 թ-ի բյուջեն կազմում է 127 մլրդ դոլար : Այս թվերը մոտավոր բնույթ ունեն և մեծ չափով կախված են նավթի գներից: Սպասվող ծախսերը մեծ են սպասվող եկամուտներից, ուստի նախատեսվում է 17.3 մլրդ դոլար վերցնել պահուստային ֆոնդերից: Ի տարբերություն 2009թ-ի` նախորդ տարիներից շատերի ժամանակ Սաուդյան Արաբիայի բյուջեն ունեցել է ավելցուկ, ինչը թույլ է տվել Սաուդյան Արաբիայի իշխանություններին կուտակել 450 մլրդ դոլար ընդհանուր գումարով պահուստային ֆոնդեր: Ընդհանուր առմամբ Սաուդյան Արաբիայի բյուջեի մուտքերի 75 %-ը ապահովում է նավթից ստացվող եկամուտը, իսկ 5-6%-ը` տուրիզմը: Այս թվերը քիչ են փոփոխվում: Ծախսերի մեջ մեծ տեղ է զբաղեցնում կրթության ոլորտը` շուրջ 25% , առողջապահությունը` շուրջ 10-12%, ճանապարհաշինարարությունը և տրանսպորտը `շուրջ 5% և այլն: Ընդհանուր առմամբ 2009թ-ի բյուջեն իր չափսերով զիջում է 2008թ-ի բյուջեին/շուրջ 160մլրդ/, սակայն զգալիորեն գերազանում է 1993-1994թթ-ի բյուջեին`46.7մլրդ:
Նավթից ստացվող եկամուտները:
Նավթային պաշարները Սաուդյան Արաբիայի ամենամեծ ազգային հարստությունն է և եկամուտների ամենամեծ աղբյուրը: Թագավորության տարածքում է գտնվում նավթի համաշխարհային հետախուզված պաշարների ¼-ը , որոնց ինքնարժեքը չափազանց ցածր է; Ամեն օր թագավորությունում արտահանվում է շուրջ 8 միլիոն բարել նավթ , որից թագավորության 9 նավթամշակող գործարանները ստանում են 1.8 միլիոն բարել բենզին: Սաուդյան նավթային ընկերությունը` Saudi Aramco-ն, ներկայումս զարգացնում է իր նավթարդյունահանման և նավթամշակման հզորությունները: Նա աշխարհի ամենամեծ նավթարդյունահանող ընկերությունն է, և 2006թ-ին համարվել է ամենաթանկ ընկերությունը; Նրա արժեքը այդ ժամանակ գնահատվել է 781մլրդ դոլլար: Ահա նավթից ստացված եկամուտները մլրդ դոլլարով :
Նավթից ստացվող եկամուտները
Տարի մլրդ դոլլար
1980 207,8
1998 37,9
2002 52,6
2004 105,1
2005 142,7
2007 194
Արտադրական հզորությունների խթանումը
Ներկայումս Սաուդյան Արաբիայում արտադրված արտադրատեսակները արտահանվում են ավելի քան 90 երկրներ: Հիմնական արդյունաբերական քաղաքներն են Ջուբայլը ` արևելյան շրջանում և Յանբուն` Կարմիր ծովի ափին: Սրանք գտնվում են հատուկ թագավորական հանձնաժողովի հսկողության տակ: Մյուս խոշոր արդյունաբերական կենտրոններն են Ալ-Ռիադը, Ջիդդան , Դամամը և այլն: Այս քաղաքների գործարաններում արտադրվում է պլասմաս, քիմիկատներ, շինանյութեր, պողպատ և այլ մետաղներ: Երկրում արդյունահանվում և մշակվում է նաև ոսկի:
Վերջին 30 տարվա արդյունաբերական զարգացումը կտրուկ փոխել է երկրի տնտեսության կարուցվածքը: Անցյալում երկիրը ներմուծում էր իրեն անհրաժեշտ արդյունաբերական ապրանքները: Ներկայումս Սաուդյան Արաբիայի գործարաններում արտադրվում է ներքին շուկայի համար անհրաժեշտ արդյունաբերական ապրանքների մեծ մասը: Բացի այս` անընդհատ ավելանում է արտահանվող ապրանքների ծավալը, ինչը դրական երևույթ է:
Վերջին տարիներին Սաուդյան Արաբիայում մեծ ուշադրություն է դարձվում մասնավոր սեկտրի զարգացմանը, օտարերկրյա ներդրումների մեծացմանը արդյունաբերության տարբեր ճյուղերում/ ոչ նավթային, որը Սաուդյան ընտանիքի խիստ հսկողության տակ է/: Սրանով իշխանությունները փորձում են թուլացնել տնտեսության կախվածությունը նավթից; Մասնավոր կապիտալը արդեն մուտք է գործել էլեկտրաէներգիայի, հեռահաղորդակցության և այլ ոլորտները: Սա նպաստում է տնտեսության մեջ մենատիրության վերացմանը և աշխատատեղերի ստեղծմանը:
Գյուղատնտեսությունը
Գյուղատնտեսությունը ներկայումս Սաուդյան Արաբիայի տնտեսության մեջ շատ կարևոր դեր ունի: Կառավարության քաղաքականությունը իսկական հեղափոխություն առաջացրեց գյուղատնտեսության մեջ: Ֆերմերները և գյուղատնտեսական ընկերությունները ամեն կերպ խրախուսվում են իրենց արտադրանքը մեծացնելու գործում: Նրանց հատկացվում է անմշակ հողեր` բերք ստանալու և անասնապահությամբ զբաղվելու համար; Արդյունքում մշակովի հողատարածքները 1980 մինչև 1995թ-ը հասավ 0.6-ից մինչև 1.7 մլն հեկտար: , իսկ գյուղատնտեսությամբ զբաղվող բնակչությունը կազմեց ողջ երկրի աշխատող բնակչության 12%-ը: Սաուդյան Արաբիայի գյուղատնտեսական բանկը վարկեր և պետության կողմից տրամադրվող դոտացիաներ է տրամադրում` նպատակ ունենալով օգնել գյուղատնտեսներին `խոստումնալից ծրագրերը իրականացնելու գործում:Ներկայումս երկիրը ամբողջությամբ իրեն ապահովում է շատ մրգային և բանջարեղենային տեսակներով, կաթնամթերքով, իսկ ավելցուկը արտահանում է , ինչը լուրջ առաջընթաց է ավազներով և անապատներով ծածկված երկրի համար:
Ֆինանսական ոլորտը
Ֆինանսական համակարգը Սաուդյան Արաբիայի ամենակայացած ոլորտներից է: Այստեղ ներկայումս գործում են 12 առևտրային բանկեր` իրենց 1160 մասնաճյուղերով: Բանկային օրենսդրությունը և բանկային միջոցների կառավարման եղանակները համապատասխանում են միջազգային չափանիշներին; Նավթից ստացված հսկայական միջոցները, պետական մեծածավալ ներդրումները մեծացնում են բանկերում առկա ակտիվները` Սաուդյան Արաբիայի բանկայի համակարգը դարձնելով Արաբակա Արևելքի ամենախոշոր ատիվներ ունեցող համակարգերից մեկը:
Զարգացած է նաև արժեթղթերի շուկան: Ներկայումս տեղական բորսաներում գնվում և վաճառվում են շուրջ 100 սաուդական ընկերությունների արժեթղթեր:Այս ոլորտները վերահսկվում են Սաուդյան Արաբիայի Ֆինանսական գործակալության կողմից, որը կատարում է կենտրոնական բանկի գործառույթները:
Սաուդյան Արաբիայի դերը համաշխարհային տնտեսության մեջ
1960թ-ին նավթ արդյունահանող մի շարք երկրներ /Ալժիրը, Էկվադորը, Ինդոնեզիա, Իրաքը, Իրանը, Քուվեյթը, Լիբիան, Նիգերիան , ԱՄԷ-ն և Վենեսուելան:/ ստեղծեցին նավթ արդյունահանող երկրների կազմակերպություն/OPEC/ : Հետագայում նրա անդամների թիվը զգալի մեծացավ:2007թ-ի դրությամբ աշխարհի նավթի պաշարների 40%-ը բաժին է ընկնում OPEC-ի երկրներին: Սաուդյան Արաբիան մեծ դեր ու կշիռ ունի այս կառույցում և ինքն էլ մեծապես շահագրգռված է այս կառույցի գործունեությամբ: Կարտելը իր գոծունեությամբ ձգտում է բարձր պահել աշխարհում նավթի գները, ինչը դրական երևույթ է Սաուդյան Արաբիայի համար, քանի որ վերջինս իր եկամուտների մեծ մասը նավթի վաճառքից է ստանում:
1981թ-ի մայիսի 25-ստեղծվեց Պարսից Ծոցի Արաբական Երկրների Համագործակցության Խորհուրդը: Նրա մեջ մտան Օմանը , ԱՄԷ-ն, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը և Բահրեյնը: Կազմակերպությունը իր հիմնական նպատակը հռչակեց կենտրոնացումը և ինտեգրումը մշակությաին, տնտեսական և հասարակական -քաղաքական բնագավառներում: Պայմանագրի համաձայն` մաքսատուրքերը և մուտքի ու ելքի համակարգը զգալի պարզեցվեց անդամ երկրների միջև, և ծոցի ժողովուրդները կարող էին հավասար հիմունքներով կազմակերպել գործունեություն անդամ ցանկացած երկրում: Կառավարման համակարգը իրենից ներկայացնում է Գերագույն խորհուրդը` բաղկացած անդամ երկրների ղեկավարներից, և որոնք հանդիպում են ամեն տարի, նախարարների խորհուրդը , որը կազմակերպում է հանդիպումներ 3 ամիսը մեկ : Գլխավոր քարտուղարությունը Ռիյադում է: Ծոցի Երկրների Խորհուրդի ստեղծումը զգալիորեն հզորացրեց Սաուդյան Արաբիայի արտադրական հզորությունները և հեշտացրեց տնտեսությունը զարգացնելու ուղղությամբ կատարած քայլերը:
Հերթական հանդիպումներից մեկի ժամանակ Մասքաթում որոշում ընդունվեց անցում կատարել մեկ միասնական դրամական միավորի; Սա հիմք կհանդիսանար մեկ ֆինանսական համակարգին անցնելու համար: Արդյունքում Օմանը և ԱՄԷ-ն հրաժարվեցին մեկ միասնական դրամական միավորի ծրագրից: Մնացած անդամ 4 երկրները նախատեսում են ունենալ միասնական դրամական միավորը /խալիջին/ 2013թ-ին: Միասնական կենտրոնական բանկը նախատեսվում է հիմնել Ռիյադում:
Սաուդյան Արաբիան երկար ժամանակ բանակցություններ էր վարում Առևտրի միջազգային կազմակերպությանը անդամակցելու համար; Ի վերջո պայմանագիր կնքվեց, և 2005թ-ին Սաուդյան Արաբիան դարձավ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության անդամ: Զանազան տնտեսական կառույցներին անդամակցելով` Սաուդյան Արաբիան մեծացնում է իր արտադրական հզորությունները և բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում միջազգային շուկա դուրս գալու համար: Դա բերում է տնտեսության դիֆերսիֆիկացմանը և նավթից կախվածության թուլացմանը:
Recent Comments