www.CaucasusNow.com

Առաջին հոլանդական երգը, որ իսկապես դուրս եկավ: Երևի թեման էլ կապ ունի…

Կլինիկական աֆազիալոգիայի դասախոսը հանձնարարությունն ավելի արդյունավետ կատարելու համար որոշեց, որ զույգերով պիտի աշխատենք: Դրա համար իրար կցեց բոլոր նրանց, ովքեր նույն մայրենի լեզուն կամ գոնե մոտ լեզու ունեն: Օրինակ, երկու չինացիները, երկու հոլանդացիները, պորտուգալացին ու բրազիլացին: Ուզում էր բասկին ու կատալոնացուն իրար կցեր, ինձ էլ ռուսին, բայց մենք պնդեցինք, որ մեր լեզուները շատ տարբեր են, որ մենակ կաշխատենք:

Արդյունքում բասկն անընդհատ ինձ էր դիմում հարցերով, ու մենք իրար լավ հասկանում էինք:

Էնքան ձեռ առանք հայ-բասկական բազմադարյա հարաբերությունները, որ գլխներիս եկավ: Որ նմանություններ կան (ոչ միայն բառային, այլև քերականական), կասկածից դուրս է, բայց թե որտեղից, ոնց, ինչու, չեմ կարող պատասխանել:

Պսևդոգիտնականներին կառաջարկեի բոլորին հայ սարքելուց առաջ փորձել գիտական մեթոդներով պարզել, թե այդ ինչ նմանություն է ու որտեղից է:

ԵՐԵՎԱՆ – Շաբաթվա սկզբին մեծ աղմուկ բարձրացավ մամուլում բացահայտված այն փաստաթղթերի շուրջ, որոնց համաձայն՝ կառավարությունը 2010թ. 100 միլիոն դրամ է հատկացրել զուգարաններ ձեռք բերելու համար: Կառավարությունը արձագանքել է քննադատներին՝ նշելով, որ «նոր զուգարանները ռազմավարական նշանակություն ունեն զբոսաշրջության զարգացման և Հայաստանի Հանրապետության միջազգային իմիջի համար»:

Կառավարության կայքում զետեղված պաշտոնական որոշումը և զուգարանների ձեռքբերման պայմանագիրը լուրջ անհանգստություն է առաջացրել Հայաստանի թերսնվող 35 տոկոս բնակչության շրջանում:

«Ախր, ով ա այդքան զուգարան գնում մեր երկրում»,– նշում է թոշակառու Վալենտին Չուտոյանը, Խնձորեսկ գյուղից: «Մեր մարզը տարեկան այդքան նույնիսկ հաց չի ուտում, էլ ուր մնաց… Էդ ինչ-որ եվրոպաների պահա՞նջ ա»:

Հասարակության տարբեր զանգվածներ արդեն պիտակավորել են գործարքը՝ որպես անթույլատրելի շռայլություն, ինչին, սակայն, համաձայն չէ կառավարությունը.

«Հասկանում ենք, որ անպատրաստ աչքի համար հարյուրմիլիոնանոց զուգարանը կարող է չափազանց շքեղ թվալ, բայց կան բաներ, որոնց վրա խնայել չի կարելի»,– հայտարարել է Քաղաքաշինության նախարարության բնակարանային կոմունալ գլխավոր վարչության զուգարանների բաժնի առաջատար մասնագետ Զարզանդ Կճոյանը:

«21-րդ դարի Հայաստանը պետք է ձգտի դառնալ զուգարանների տարածաշրջանային առաջատար: Եվ հարցը միայն տարողունակ պաշտոնյաների համար զուգարանի ընդլայնումը չէ: Ժամանակակից զուգարանը նաև լուծում է զբոսաշրջության հարցը: Եթե մենք կարողանանք ստեղծել մեր նախատեսած որակի զուգարանը, մարդիկ ֆրանսիաներից ու ղազախստաններից կուզենան գալ, որ մի քանի րոպե վայելեն մեր շքեղ և բազմադարյա մշակույթի ազդեցությունը կրող զուգարանները»,– ասել է նա:

«Ավելին՝ չնայած զուգարանի շինարարության աշխատանքը դեռ վերջնական ավարտված չէ, բայց Երևանն արդեն հասցրել է առաջարկներ ստանալ Պյատիգորսկի, Քիշնևի և Մագադանի քույր քաղաք դառնալու»,– ասել է Զարզանդ Կճոյանը:

Կառավարությունը վստահեցնում է, որ նոր զուգարանը իր գրավչությամբ կարող է մրցակցել Գառնի-Գեղարդի հետ և դառնալ էկոտուրիզմի հզոր կենտրոն: «Որքան կարելի է գրավել զբոսաշրջիկներին մեր հին ու հոգնած Գառնի-Գեղարդով», – նշել է պաշտոնյան: «Մարդկանց պետք է ավեի ինտերակտիվ, ավելի անմիջական զբաղմունք, ինչպիսին է մեգազուգարանը»:

Նախնական տվյալներով՝ հսկա էլիտար զուգարանի կառուցման համար կառավարությունը հատկացրել է Գեղարքունիքի մարզի կեսը՝ արևելյան հատվածը, որտեղ կտեղակայվի նաև զուգարանից գոյացած պոչամբարը:

Իջնում եմ խոհանոց: Ճամփին Անյային` վերևիս հարևանին եմ տեսնում:
- Զգույշ, ձեր խոհանոցում կատու կա,- ասում է:
Իսկ ես ուրախանում եմ:

Մտնեմ խոհանոց, տեսնեմ հարևանի շեկոտ մեծ ու փափլիկ փիսոն մռութն աթոռների ոտքերին քսելով ման է գալիս ու երջանիկ մռռում: Կա-չկա ցրտից է փախել-ներս է մտել, հիմա էլ տաքությունը վայելում է. էս քանի օրը Խրոնինգենում ահավոր ցուրտ է: Պատկերացնու՞մ եք, զրոյից ցածր:

Գրկում եմ փիսոյին. փափլիկ, մռռան, տաքուկ: Բաց եմ թողնում գետնին, թավալվում է: Էս էլ ինքը.

ես մեր բարքեմփի մասին առաջին անգամ չէ որ լավ չեմ գրում։ ոչինչ, մերն է, չեն ասի, նախանձում է։
համ էլ ավելի տեղ կունենամ արցախի այլ բարքեմփի մասին ոչ լավ գրելու։
ես անձամբ սպառված ու դատարկված էի բարքեմփից։
որովհետեւ հետաքրքիր պրեզենտացիաներ չկային։
շատ քիչ էին։ ու այթի֊ին վերաբերվող պրեզենտացիաներ շատ քիչ էին։

դրա տեղը կային մարդկանց ծիծաղեցնելու փորձեր։
ընդամենը ծիծաղեցնելու համար։
գնացինք, ծիծաղեցինք, եկանք։ ի՞նչ եք հիշում։ ծիծաղ։

այո, թեդի ժամանակ էլ են խոսնակները կատակ անում։
դա շատ լավ է, կատակ անելը։ օգնում է խոսքի ժամանակ։
բայց դա օգնում է, դա չէ խոսքի էությունը։
երբ այդ խոսքը դատարկ չէ։
երբ ծիծաղելու մեջ է իմաստը, ապա դա կարգին հաղորդումն է։
դուք ծաղրածու չեք։
մենք էլ կրկես չենք գալիս։

լրացուցիչ հիասթափություն էր այն, որ խոսքերի, ներկայացումների որակը չէր լավացել։

այսինքն եթե առաջին երկու տարին կարելի էր ասել, լավ, նոր են, երիտասարդ են, ապա այդ նույն մարդիկ նույն ձեւ կամ նույնիսկ ավելի վատ ներկայացումներ արեցին։
այսինքն աճ չկար։ անկում կար

ես հուսով եմ բարքեմփ 2012 ավելի լավը կլինի։

որովհետեւ մենք պետք է աճենք։
եթե մենք չենք աճում, ո՞նց ենք ուզում ներկայացողները աճեն։
ու մենք ասելով, ես նկատի ունեմ լսարանը։
կազմակերպիչները միշտ չէ որ կարող են բան անել ներկայացողներին, որովհետեւ վատ պրեզենտացիան կանոններին դեմ չէ։ վատ ներկայացումը ընդամենը վատ ներկայացում է։
լսարանը պետք է ուզի ոչ թե գալ ծիծաղել այլ գալ հետաքրքիր բան իմանալ, ու զրուցել։
որովհետեւ բարքեմփը դա խարույկի շուրջ զրույց է։
ապա պետք է լքի այն սենյակը ուր հետաքրքիր բան չկա։
մարդիկ, մի քիչ հարգեք ձեզ։
այդքան ռեսուրս է ծախսվում բարքեմփի վրա ոչ նրա համար որ դուք գաք անկապ ծիծաղեք կամ ծիծաղեցնեք, գնաք։

ես ուզում եմ բարքեմփից հետո դատարկված չլինել։
ու տենց

Այս տեքստը ամբողջությամբ հրապարակված է մատեանում։ Անցեք հղումով շարունակության համար, ու մեկնաբանեք այնտեղ։

Լույս է տեսել “Orientalia” շարքի XIII հատորը` ԵՊՀ Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ, բ. գ. դոկտոր պրոֆեսոր ԳԱՌՆԻԿ ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ խմբագրությամբ:

Սույն հատորը նվիրվում է հայ արևելագիտության անխոնջ մշակ՝
Ուսուցչապետ ԼԱՈՒՐԱ ՇԵԽՈՅԱՆԻ ծննդյան 75-ամյակին:

***

Ստորև ներկայացվել են համարում զետեղված հոդվածների անվանումները.

MATTHIAS WEINREICH
NO HELP FOR EVIL AXT. AHRIMAN´S IMAGE AND THE ADVENT OF FRAŠAGIRD IN THE STORY OF
JŌIŠT Ī FRIYĀN

ՍԱՐԳԻՍ ԱՍԱՏՐՅԱՆ
ԹԱԼԻՇՍՏԱՆԻ ՏԵՂԱՆՈՒՆՆԵՐԻ ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄՆ ԸՍՏ ԻՄԱՍՏԱՅԻՆ ԵՎ ԲԱՌԱԿԱԶՄԱԿԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ

ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ԳԱԼՇՈՅԱՆ
ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՍԵՐՈՒՆԴՆԵՐԻ ՀԱԿԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՐՏԱՑՈԼՈՒՄԸ ՅԱՇԱՐ ՔԵՄԱԼԻ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ

ՐԱՖՖԻ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ
ԴԱՎԻԹ ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ԻՐԱՆՈՒՄ 1802-1816ԹԹ.

ԱՐՄԻՆ ՔԵՇՄԻՐԻ
ՀԱՐԱՎԹԱԹԱԿԱՆ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՈՒՐՎԱԳԾԵՐԸ

ԱՆԻ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ
ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀՆՉՅՈՒՆԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ ԳԱԼԵՇԻ ԲԱՐԲԱՌՈՒՄ

ԱՐԹՈՒՐ ԱԶԱՐՅԱՆ
ՍԻՈՆԻՍՏԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՌԱՋԻՆ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐՏԻ ՆԱԽՕՐԵԻՆ ՈՒ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԱՌԱՋԻՆ ՏԱՐԻՆԵՐԻՆ ԵՎ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԻ ԱՐԾԱՐԾՈՒՄՆԵՐԸ

PEYMAN MATIN
NEW RITUALS ENSUING FROM THE TEA

ԱՐՓԻՆԵ ԱՌՈՒՇԱՆՅԱՆ
ՉԱՐԻ ԱՊՈԼՈԳԻԱՆ ՍՈՒՖԻԶՄՈՒՄ

ԱՐԵՎԻԿ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԺԽՏՈՂԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱՐԾԻՔ ՁԵՎԱՎՈՐՈՂՆԵՐԻ ԴԵՐԸ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

ՍԱՅԻԴ ՍՈՐՈՒՇԶԱԴԵ
ՔԵՐՄԱՆՇԱՀԻ ԲԱՐԲԱՌԻ ՏԵՂԸ ՔՐԴԱԿԱՆ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄ

ԱՐՄԵՆ ԺԱՄՀԱՐՅԱՆ
ԵԳԻՊՏԱ-ԻՍՐԱՅԵԼԱԿԱՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԴԻՄԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ 1967-1970ԹԹ. (ՀՅՈՒԾԻՉ ՊԱՏԵՐԱԶՄ)

ՔՐԻՍՏԻՆԵ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
ՇԱՄԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ. ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐՆ ԻՐԱՆԻ ԹՈՒՐՔՄԵՆՆԵՐԻ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ՀԱՎԱՏԱԼԻՔՆԵՐՈՒՄ

ԿՈՒՐՈՇ ՍԱԼԱՐԻ
ՌԱՇԻԴ ԱԴ-ԴԻՆ ՖԱԶԼԱԼԼԱՀԻ ԳԵՐԴԱՍՏԱՆԸ ԵՎ ՂԻԱՍ ԷԴ-ԴԻՆ ՄՈՀԱՄՄԱԴԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ

ARTHUR HAKOBYAN
FOREIGN DIRECT INVESTMENT IN THE ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN. POLITICAL AND ECONOMIC IMPLICATIONS

ՄԱՐԻԱՄ ԱԼԹԱՖԻ
ԾԱՌԵՐՆ ՈՒ ԲՈՒՅՍԵՐԸ ՄԱԶԱՆԴԱՐԱՆԻ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԻ ՀԱՎԱՏԱԼԻՔՆԵՐՈՒՄ

ՊԵՏՐՈՍ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
ՀԱՑԱՀԱՏԻԿՆԵՐՆ ՈՒ ԴՐԱՆՑ ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ ՄԻ ՔԱՆԻ ՏԵՐՄԻՆ ՊԱՐՍԻՑ ԼԵԶՎՈՒՄ

ՍԵՅՅԵԴ ՄՈՀՍԵՆ ՆՈՒՐԱՆԻ
ԻՐԱՆՈՒՄ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՄՏՔԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՇՈՒՐՋ

ԱՐՍԵՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ԴԱՇՆՈՒԹՅԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄՆ ՈՒ ԱՐԴԻ ՎԻՃԱԿԸ (1991-2005թթ.)

ՍԱՄՎԵԼ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ, ԱՆԱՀԻՏ ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ
ՂԱՐԱՉԱՂԱՅ ԽԱՆԸ ՍԵՖՅԱՆ ԻՐԱՆՈՒՄ

ԱՀԱՐՈՆ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
ՇԱՀՆԱՄԵԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿՆԵՐԸ ՀԱՅ ԲԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՄՏՔԻ ԲՆՈՒԹԱԳՐՄԱՄԲ

ՀՈՋԱԹ ՆԻՔՆԱՖՍ
ԱՐԱՍԲԱՐԱՆԻ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

ՀՈՍԵՅՆ ԱՐԵՖ ՆԻԱ
ՀԱՐԶԱՆԻԻ ԲԱՅԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

ԷԲՐԱՀԻՄ ՅԱՂՈՒԲԻ
ՓՈՇԹԵՔՈՒՀԻ ՀԱՍԱՐԱԿԱՐԳԸ ՎԱԼԻՆԵՐԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆՈՒՄ

ԱԼԻ ԱՔԲԱՐ ՍՈՐՈՒՇ
ՍԵՖՅԱՆ ԱՐՔԱՅԱՏՈՀՄԻ ՀԻՄՆԱԴԻՐՆԵՐԻ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՂՄՆՈՐՈՇՈՒՄԸ

ՀՈՍԵՅՆ ՌԱԱՅԻ
ԻՐԱՆԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԵՋԼԻՍԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԱԶԱՆԴԱՐԱՆՈՒՄ

ՄՈՀԱՄՄԱԴ-ՌԵԶԱ ՇԱՀԲԱԶԻ
ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲԱԽՏԻԱՐՆԵՐԻ ՇՐՋԱՆՈՒՄ
(Համառոտ ակնարկ)

Orientalia – ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի դասախոսների և ասպիրանտների գիտական հոդվածների ժողովածու, Պրակ 13, «Իրանագիտական Կովկասյան կենտրոն» հրատարակչություն, Երևան, 2011, 216 էջ:

Հատորի պատասխանատու` Դիանա Հովհաննիսյան

ազգս,
խնդրում եմ գրածներս ձեր վրա մի վերցրեք։
ես այնքան օբիժնիկ չեմ ոչ մեկիցդ էլ որ հենց ձեր մասին գրեմ։
(դուք էլ այնքան չկաք որ ես ձեզնից օբիժնիկ լինեմ։)
ես աբստրակցիաներ եմ սիրում։

ես ջեներիկ եմ գրում,
բնական է որ այս կամ այն ոչ շատ գեղեցիկ գիծը տեսել եմ ձեզնից ինչ որ մեկի մոտ։

բայց դուք կարծո՞ւմ եք այնքան ունիկալ եք որ միայն ձեզ մոտ այն կա։

հանգիստ եղեք էլի։

նենց եմ հոգնում անհանգիստ մարդկանցից։
հո դուք Արտակ Կոլյանի բլոգը չեք։

ու տենց

Այս տեքստը ամբողջությամբ հրապարակված է մատեանում։ Անցեք հղումով շարունակության համար, ու մեկնաբանեք այնտեղ։

Ֆրանսիայի Սենատի` ցեղասպանությունների ժխտումը քրեականացնող վերջին օրինագիծը կարող է լուրջ հակահարված ստանալ Թուրքիայի կողմից: Թուրքիայի վարչապետն արդեն խոստացել է Ֆրանսիայի դեմ կիրառել իր ամենաքայքայիչ զենքը` թուրք միգրանտներին:

Թուրքիան արդեն լայնածավալ աշխատանքներ է սկսել առավել խուլ գյուղերի մարդկանց նախապատրաստելու ուղղությամբ: Պատժիչ ծրագրի առաջին փուլը նախատեսում է Ֆրանսիայի առավել խոշոր քաղաքներ առաքել ամսական1000-1500 թուրք:

«Մենք չենք սկսել այս կռիվը, բայց մենք տակ չենք մնա»,- հայտարարեց Ռեջեփ Էրդողանը` հավելելով. «Մինչև մարտ մենք նախատեսում ենք Թուրքիա արտահանել մինչև 3 տոննա թուրք, որոնք կանեն այն, ինչ արդեն քանի տարի է` անում են Գերմանիայում և Նիդեռլանդներում` սարսափելի տհաճ կդարձնեն սովորական ֆրանսիացիների կյանքը»:

Մի շարք երկրներ դատապարտել են Թուրքիայի քայլը` այն անվանելով չափազանց անհամաչափ ու անմարդկային արձագանք Սենատի որոշմանը: Եվրահանձնաժողովի նախագահ Մանուել Բառոզուն թուրք գործընկերներին կոչ է արել վերանայել իրենց որոշումը:

«Հասկանում եմ մեր թուրք գործընկերների զայրույթը, սակայն կարծում եմ` մեկ օրենքի հետ չհամաձայնելու պատճառով ամբողջ Եվրոպան մխտառելը ճիշտ չէ»,- նշել է Բառոզուն:

Գերմանիան, իր հերթին, Էրդողանին առաջարկել է պատժիչ գաղթի համար օգտագործել թուրքերի գերմանաբնակ զանգվածները` հաշվի առնելով տվյալ թուրքերի առավել բարձր մխտառիչ պոտենցիալը:

«Ինչո՞ւ բերել հասցնել անվարժ թուրքերի ինչ-որ գյուղերից, եթե մեզ մոտ` Եվրոպայի կենտրոնում, արդեն կա թուրքերի կրիտիկական զանգված, որոնք ունակ են լիարժեք փչացնելու ֆրանսիացիների կյանքը: Պարզապես պետք է դիմել մեզ: Մենք սիրով կփոխանցենք 40-50 տոննա թուրք ֆրանսիական կողմին»,- նշված է Բունդեսթագի մամլո հաղորդագրությունում:

Ֆրանսիան առայժմ չի արձագանքել սպառնալիքին, սակայն փորձագետները կարծում են, որ ֆրանսիացիները կարող են արգելել քյաբաբի բացօթյա վաճառքը, ինչը թույլ չի տա ներգաղթել ավելի քան տարեկան կես տոննա թուրք:

I could not skip Woody Allen’s new film and watched it with great pleasure. It seems that Woody has become milder and more romantic with the age. His sarcasm and irony have become smoother and this film was almost poetic, although still Allen-ish.

Here are moments from the film, which seemed striking to me.

The hero is absorbed with extreme admiration for Paris, but unfortunately he shares it with the wrong people. It seems that he is so very out of place and so misunderstood…

As a counter fact his fiancée adores her friends (married couple) almost as much as he adores Paris.

His fiancé, her parents and her friends are so…hmmm how to put it in exact words. Well they are people who prefer Californian wine, as opposed to French wine. It says it all, I guess.

The hero is drunk and alone, walking in Paris empty streets. What can be better? Only a trip to the past J

Shaking hands with Scot Fitzgerald, talking to Hemingway and Picasso, drinking with Dali… amazing how happy everyone ”back there is”. It’s all about drink, laugh and music. It is peaceful place with no worries. That just illustrates hero’s nostalgic idealization of the past.

Did the scenes from the present get on your nerves too? It seems that Woody managed to show the contrast between guy’s feelings in the past and in the present and how unpleasant the present is to him. Guy’s fiancée and others are distracting and annoying the viewer. We want to just get rid of them.

The scene when they go from the past to the past. I guess it shows that when real feelings, such as love, excitement, pleasure, passion, anticipation and others are there the time does not matter.

The sad fact that most of great men would like to go back to the past because they think that in the past people were better… Does it mean that regression, degradation and devaluation are permanent processes?

And the last question, which was turning in my head, was why? Why didn’t he stay in the past, where he fitted better? There was nothing in the present which could possibly keep him – nothing worth coming back to. Don’t tell me he was serious when he was telling about the antibiotics, which did not exist in the past J

NewsՀաբի հերթական վեբիզոդը պատրաստ է: Subscribe եղեք նաև <a href=”http://www.youtube.com/user/CivilNetTV”>CivilNet.TV- ալիքին Youtube-ում </a>թողարկումները բաց չթողնելու համար: Դիտեք այս թողարկման մեջ`

• Հյուրը` Էդգար բարսեղյան
• Խաչիկ Ասրյանը և հայոց ճտերը,
• ՀԱԿ-ՀՀԿ ցիվիլ զրույց
• Վալեքսի հոգևոր կտուրը
• Հաճույքաճխտիկը

• և այլն

Մեկ օր հետևեցինք Իլհամ Ալիևին ու սենց կոմիքս ստացվեց: 6 դրվագ Իլհամից:

.

.

.

.

.

Զապէլ Եսայեան

(Հիշատակներ ուսանողի կեանքէս)

—Սարսափին մէջ գերագոյն և հեշտագին հաճոյք մը կայ, կ՚ըսէր բարեկամս ինծի ցուցնելով Ատրուշանին գեղեցիկ գրուածքը Մասիսի մէջ. կարծես մարդուս բոլոր զգայարանքները մէկէն կ՚արթըննան և ինչ մը կայ չգիտեմ անսահմանելի այն տագնապալից և զգլխիչ [արբեցնող, հմայիչ, առինքնող] զգայունութեան մէջ որ րոպէ մը կը տեւէ յաճախ և որուն յիշատակը սակայն կը թրթռայ միշտ մեր հոգւոյն մէջ։

Քիչ մը վիճաբանեցանք. գրաւօղ, զգլխիչ, ամէնէն սաստիկը՝ սարսափի զգացումը, այո՛, կ՚ընդունիմ. բայց հաճոյքի ո և է երազ չէի կրնար ընդունիլ անոր մէջ և ըսածս բացատրելու համար պատմեցի իրեն ինծի պատահած բան մը որ իմ ուսանողուհիի յիշատակներուս մէջ ամենէն յաճախ մտաբերածս է։

Բարիզ գտնուելուս երկրորդ տարուան սկիզբն էր։ Այն ատեն Պուլվառ Արակօ կը բնակէի, վեցերորդ յարկը պզտիկ սենեակի մը մէջ որ բակի վրայ կը նայէր. այսինքն պզտիկ քառակուսի միջոցի մը վրայ՝ հորի պէս խոր (վեց յարկի բարձրութիւն) այնպես որ գետինը բնաւ չէի տեսներ, և ծածկուած պզտիկ պատուհաններով որոնցմէ օրը երկու անգամ գէշ պատրաստուած կերակուրներու նողկանք պատճառող հոտեր դուրս կ՚ելնէին և կը ծածանէին անվերջանալի։ Վերը միայն քառակուսի երկինք մը կը տեսնէի, ան ալ յաճախ ծածկուած մօտակայ գործարաններու սև ու վատառողջ ծուխով և կամ յուսահատական և խոնաւ մշուշով մը. երբ երկինքը բացառաբար կապոյտ տեսնէի, այնպիսի մանկական ուրախութիւնով մը կը լեցուէր հոգիս որ ինծի կը թուէր թէ կատարեալ և անխառն երջանկութեան համար կապոյտ և լուսաւոր երկինքը կը բաւէ մարդուս։

Երբեմն նաև բակին խորութիւններէն, ճենճով և կասկածելի պարարտ մասնիկներով ծեփուած չորս պատերուն մէջէն թափառական երգիչի մը ձայնի ոլորտները կը բարձրանային, այնպէս որ կը ձգէի աշխատութիւնս և պատուհանին մօտ կ՚երազէի . . . կ՚ե՜րազէի . . ։ Եթէ օր մը պարպարի մը իր խեղդուկ և հեծեծագին երաժշտութիւնը բերէր հոն, չեմ գիտեր ինչո՞ւ անօրինակ տխրութիւնով մը կը համակուէր հոգիս և sentimental փափաքներ կ՚ունենայի լալու իմ անարև ու մելամաղձոտ սենեակիս մէջ։

Յուսաբեկութիւններ և դառնութիւններ ունեցած էի և բոլորովին մինակս էի կրելու համար բոլոր ատոնք և որոճալու իմ հոգերուս վրայ այդ ցուրտ ու տխուր սենեակին մէջ որուն պատուհանէն գիշեր ատեն կը կարծէի խոշոր և մթին փոսի մը եզերքը գտնուիլ։ Իմ բնակած տունս գործաւորներու ընտանիքներ կը բնակէին մինչև հինգերորդ յարկը. բայց վեցերորդը՝ պզտիկ սենեակներէ կազմուած, բոլորովին գրաւուած էր օտար ուսանողուհիներէ, տխուր և խարտեաշ աղջիկներ որ տաժանքով կը բարձրանային վեց յարկը, անարիւն և մելամաղձոտ դէմքեր որոնց աչքերուն մէջ սակայն կորովի և կամքի լոյսը կը ցոլար հանդարտ և անվերջ. իրարու կը ժպտէինք և կը բարեւէինք ալ երբեմն, բայց դեռ յարաբերութիւն չունէի իրենցմէ ոչ ոքի հետ։ Գիշերները՝ երբ անոնք իրարու սենեակ կը հաւաքուէին, nostalgique և սրտաբեկ մտիկ կ՚ընէի օտար երգերու ելեւէջքը և կամ մանտօլինի վտիտ և sentimental թրթռացումը, և կարելի՞ է հաւատալ, այդ ժամերուն միայն բոլոր կորովս, բոլոր իմ ներսս ամրացած որոշումներս, տոկալու մոլեռանդ կամքս, ձիւնի կտորի մը պէս կը հալէին և վհատութեան ցուրտը կըզգայի հոգւոյս մէջ։ Ահ, այդ մանտօլինի չնչին և բեկբեկող ձայնը . . . կարծես միշտ իր ջլատող թրթռացումը ականջիս մէջ պիտի մնայ ու պիտի յիշեցնէ ինծի իմ տկարացումներս, իմ յուսահատութիւնս Պուլվառ Արակօի տրտում սենեակին մէջ . . .

Ըսի թէ յուսաբեկութեան և դառնութեան մէջ էի այն ատեն, հետեւաբար դիւրին կը հասկցուի երբ ըսեմ թէ իմ ազգակիցներէս մէկը չէր գար դուռս զարնելու և կը պատահէր որ օրերով, երբեմն շաբաթներով, իմ լեզուովս բառ մը չարտասանէի։ (Այդ միջոցին էր որ հայերէն մտածելու վարժութիւնս կորսնցուցի)։ Մէկ քանի օտար ծանոթներ ունէի, գրեթէ ամէնքն ալ ուսանող և չափազանց զբաղած, այդ միջոցին, քննութիւններով. հետեւաբար առաւել քան երբեք առանձնացած կ՚ապրէի և աշխատութեան ժամերէս դուրս կը խորասուզուէի Էտկար Բօի ընթերցանութեան մէջ։ Ատենէ մը ի վեր շատ կը կարդայի Էտկար Բօ և Պօտըլէռ որոնք իմ սնարի [անկողնու գլխակողմ, բարձ] գիրքերս եղած էին և քնանալէ առաջ յամրօրէն, բառ առ բառ կ՚արտասանէի Fleurs du malէն սոնէ մը, իբր թէ կաթիլ կաթիլ գինովցնող և խռովիչ ըմպելի մի խմէի, վերջապէ՛ս . . . բոլոր ասոնք կ՚ըսեմ աւելի որոշ յայտնելու համար հոգեկան այն վիճակը որու մէջ կը գտնուէի, երբ առաւօտ մը Օրիորդ Զավացքա—օտար բարեկամուհի մը—չափազանց տժգոյն և ահաբեկած, սենեակս մտաւ։

—Ա՜հ, չես գիտեր, չես գիտեր, ի՜նչ տարօրինակ բան է ինծի պատահածը, ա՛լ անկարելի է որ ես այս տունին մէջ մնամ, անկարելի է, սարսափէ և վախէ պիտի մեռնիմ գիշեր մը . . .

Շատ մը անկապակից բառեր արտասանեց այսպէս, գրեթէ հեկեկալով, որոնց մէջ միայն որոշ կը հասկնայի «Ահարկու, սարսափելի բան է»։

Օրիորդ Զավացքա երիտասարդ սիրուն աղջիկ մըն էր, գրականութեան ուսանողուհի ինծի պէս, որուն հանդիպած էի Տէչանէլի դասերուն միջոցին։ Շատ խարտեաշ, շատ փափուկ։ Զավացքա կը տառապէր կուրծքի հիւանդութենէ մը և իր տարիները համրուած էին։ Ինքն ալ գիտէր ասիկա և չէի հասկնար, իրաւամբ չէի հասկնար ինչո՞ւ իր վաղանցիկ երիտասարդութիւնը եկած էր անցնել Բարիզի աղքատ ուսանողներու թաղին մէջ, այնքան զրկանքներով և տաժանքով լեցուն կեանքի պայմաններուն տոկալով, որուն խորը պահուած դառն և մասնաւոր հաճոյքը բոլորովին անմատչելի ըլլալու էր իր անարի, երազող և փափուկ հոգիին։

Արդ, Զավացքա ինծի պատմեց.

—Անցեալ օր, կէս գիշերը անցած, դռանս կը զարնէին. մէկէն արթնցայ և գոչեցի «Ո՞վ է ան». պատասխան չկայ. բնականաբար, ըսի իւրովի, երազիս մէջ լսած ըլլալու եմ և իրականութեան հետ կը շփոթեմ. արդեն ո՞վ կրնայ ըլլալ այդ ժամուն . . . քիչ մը արթուն մնացի և մտիկ ըրի ապահովուելու համար. ձայն չկար, վերստին քնացայ. բավական ատեն անցաւ երբ ընդոստ արթնցայ. դարձեա՛լ դուռը . . . մտիկ ըրի այս անգամ սրտատրոփ. դիմացի Պրօքա հիւանդանոցին զանգակը երեք զարկաւ. ժամը երեքի՜ն . . . պաղ քրտինքով մը ճակատս ողողուեցաւ. դժբախտութեան մը կամ վտանգի մը զգայունութիւնը զիս վերստին գրաւեց . . . բայց նորէն խորհրդածեցի . . . «Մարդ չկայ, ինծի այնպես թուեցաւ» և ինքզինքս պիտի համոզէի երբ այս անգամ երեք ուժգին հարուած լսեցի դռանս վրայ . . . շուրջս ամէն կողմ այնքան լուռ էր այդ միջոցին որ ինծի թուեցաւ թէ քաղաքը պարպուած էր ու սիրտս այնքան ուժով կը բաբախէր որ վայրկեան մը կարծեցի թէ անոնց հարուածներն էին որ լսեցի քիչ մը առաջ . . . բայց ո՛չ, շփոթուելու տեղի չկար, երեք հարուածները աւելի ուժգին զարնուեցան դռանս, երբ միևնոյն ատեն մարդու շնչառութիւն կը լսէի, խռպոտ, անորոշ, չարագուշակ շնչառութիւն մը . . . ի՜նչ ընել. սենեակս խոր մթութեան մէջ էր, բայց իմ ընդլայնած աչքերս հետզհետէ կրցան որոշել կարասիներուն գիծերը . . . ու բոլոր այդ միջոցին կը զգայի որ դռանս առաջքը մէկը կար։ Այսպէս մնացի անձկութեան և սարսափի մէջ բաւական ատեն, յետոյ շնչառութիւնը հեռացաւ և ոտքի համր ձայներ լսեցի իբր թէ մէկը գուլպաներով և զգուշութեամբ քալէր գետնի վրայէն. մինչև առաւօտ չկրցայ քնանալ և երբ լոյսցաւ բոլորովին . . .

—Պա՜հ, ըսի ընդմիջելով զինքը, տղայական վախ մը ունեցեր ես, Զավազքա՛, թեթեւսոլիկ դրացի մը ըլլալու է ապահովաբար որ քեզի տեսած է և ո և է գործաւորուհի մը կարծելով ուզած է անգամ մը փորձել . . .

—Ես ալ ճիշդ այդ բանը խորհեցայ, երբ անգամ մը լոյս էր և լսեցի որ ամենքը արթնցած են տունին մեջ և նոյն իսկ խորհելով գիշերուան պատահածին, տեսայ որ շօշափելի ո և է բան չկար, թէ կրնար ինծի այնպէս թուած ըլլալ և թէ ծիծաղելի էր նոյն իսկ ուրիշներուն պատմել այսքան անորոշ բան մը. բայց վախը սրտիս մէջ էր և հետեւեալ գիշերը դժուարաւ քնացայ։

Պրօքա հիւանդանոցը կէս գիշեր կը զարնէր երբ արթնցայ և վստահ եմ՝ առանց ո և է պատճառի. բայց բոլոր զգայարանքներս այնպիսի գրգռման մը մէջ էին որ խառն աղաղակներ կարծես կը լսէի և աչքիս լուսեղէն ու խուսափուկ ձեւեր կ՚երևային։ Յանկարծ նոյն խուլ և կակուղ ոտնաձայնը որ չեմ գիտեր ո՞ր ուղղութենէն կը մօտենար սենեակիս . . . այո՛ . . . ճիշդ նոյն ձայնն էր, տարակոյս չկայ, յետոյ նոյն շնչառութիւնը, անորոշ, չարաշուք . . . կարծես թէ փոսի մը վրայ կախուած մնացած ըլլայի, տարօրինակ զգայնութիւն մը որ երազի մէջ յաճած կ՚ունենանք զիս կ՚անէացնէր, ա՛լ կորսնցուցի ժամանակի տեւողութեան զգացումը ինչպէս ինքնապաշտպանութեան բնազդը, երբ որոշ հարուածներ զիս ցնցեցին։

—Ո՞վ է ան, պօռացի անգիտակցաբար։

—Օրիո՛րդ, կակազեց ձայն մը դռան ետեւէն, քանի մը լուցկի կրնա՞ք տալ, շատ կաղաչեմ, բոլորովին մութն եմ։

—Չունիմ, ըսի յանկարծ չոր ձայնով մը։

—Օրիո՛րդ, ձեր դրացին եմ, եթէ ունիք՝ կը խնդրեմ որ տաք որովհետև մոռցայ առնելու եւ . . .

Ա՛հ . . . դռանս կղպանքին ձայնը, զոր ի զուր դարձուց. նիգը [սողնակ] դրած էի . . . բայց այդ սրիկան, այդ ոճրագործը (ո՞վ գիտէր թէ ինչ էր) կրնար նիգը բանալ վերջապէս ո և է միջոցաւ. մեռելի պէս պաղեցայ անկողնիս մէջ և անդամներս ջղաձգուած և պինդ պրկուեցան, ուզեցի ելնել հագուիլ, պատուհանը բանալ և օգնութիւն կանչել, բայց բան մը չկրցայ ընել, բոլոր այս գաղափարները կ՚անցնէին, կը փախչէին ուղեղիս մէջէն առանց կամքիս վրայ ազդելու։

Ու այսպես մնացի չեմ գիտեր որչա՛փ ատեն, որու միջոցին քանի մը անգամ դուռը բանալու ջանքեր եղան մինչև որ վերջապէս խռպոտ շնչառութիւնը անցաւ գնաց և ոտնաձայները կորսուեցան մօտակայ բակի մը մէջ։

Առաւօտուն լուսնալուն պէս իջայ դռնապանին և գանգատեցայ։

—Քու դրացիներդ բոլորն ալ պատուաւոր մարդիկներ են, այդպէս բան չկրնար ըլլալ, ըսաւ ինծի։ Այլ սակայն մանրամասնօրէն պատմեցի պատահածը, բացարձակ ճշմարտութիւնը . . . մարդը յամառութեամբ գլուխը կը շարժէր . . .

—Չկրնար ըլլալ, օրիորդ, ոչ ոք կարող է գալ ձեզի անհանգիստ ընելու։

—Բայց . . .

Կինը վրայ հասաւ. հարկ եղաւ կրկին պատմել, ու այն ատեն սկսան խնդալ, իբր թէ զուարճալի բան մը ըլլար ըսածս։

—Ի՞նչ տարօրինակ աղջիկ . . . քո ականջիդ եկած ըլլալու է, ո՞վ կուզես որ ժամը երեքին գայ ձեզմէ լուցկի ուզէ այս տունին մէջ, ու մի առ մի թուեցին դրացիներս, պարկեշտ մարդիկ՝ ըստ իրենց և որոնցմէ ոչ մէկը չէի ճանչնար։

—Լա՛ւ, ըսի իւրովի երբ տունէն դուրս ելայ և բաց օդին մէջ գտնուեցայ, կ՚երեւի հիւանդ եմ ջղային զարմանալի տկարութիւններու ենթարկուած, այլ սակայն այնքան որոշ էր ամէն բան, Աստուա՜ծս . . . ուզեցի տոքթորը տեսնել որ զիս կը խնամէ, բայց զինքը չկրցայ գտնալ։ Երէկ գիշեր դժկամութեամբ մտայ սենեակ, բայց բարեբախտաբար օրիորդ Ս . . . եկաւ և մինչև կէս գիշեր միասին մնացինք, իրեն բան մը չըսի, բայց երթալէն ետքը նիգը դրի և ապահովուեցայ թէ հաստատ է, յետոյ շատ մը րօմ խմեցի որպես զի քունս խորունկ ըլլայ և պառկելուս պէս քնացայ։

Նորէ՜ն . . . ա՜հ, կարելի չէր տարակուսիլ, մարդ մը կար դռանս առաջքը, որովհետեւ շատ որոշ լոյսի գիծ մը կը տեսնէի դռանը երկայնքին ճիշդ գոցուած կողմէն որ շատ բարակ բաց մը ունէր, գիտէի. գրեթէ հեւալէն մարդը կ՚աշխատէր դուռը բանալու, անկարելի է չհաւատալ. գործիքներու թեթեւ եւ զգուշաւոր աղմուկը կը լսէի, մանաւանդ խարտոցի կռնչիւնը շատ նրբօրէն՝ բայց շարունակական կերպով . . . յետոյ ահա՜—Զավացքա ճերմկցաւ բոլորովին—դուռը բացուեցաւ, այլ եւս լոյս չկար, բայց դուրսի խոնաւ օդը հոսանքի պէս ներս մտաւ և շնչառութիւնը, վայրենի կենդանիի խռպոտ հեւքը մօտիկցաւ քայլ առ քայլ, զգուշաւոր և յամրօրէն դէպ ի անկողինս։

Առաւօտուն ինքզինքս գտայ գետինը տարածուած . . . ժամերէ ի վեր մարած էի, բոլոր մարմինս կը զաւէր և անդամներս մեռած մարդու պրկումներ ունէին . . . հազիւ թէ յիշեցի, ահաբեկած կանգնեցայ և ալ չեմ գիտեր ինչպէ՛ս հագուեցայ, շտապով, խառն ի խուռն նետելով հագուստներս, սաւաններս . . ։

Դուռս գոց էր սովորականին պէս և նիգը դրուած. ինչպե՞ս կ՚ըլլայ չեմ գիտեր և շիտակ հոս եկայ, ալ կը հասկնաս, գիշեր մը չեմ կրնար անցընել հոն, ա՛լ անկարելի է, անկարելի . . ։

Զավացքա՝ չափազանց յուզուած՝ սկսաւ տղու պէս լալ։

Պահ մը մտածկոտ մնացի, դիւրաւ պիտի հաւատայի խեղճ աղջկան խօսքերուն, այնքան ճշմարիտ սարսափ կար իր ամբողջ անձին մէջ, բայց կէտ մը կասկած կը ներշնչէր ինծի։

—Ամէն բան կարգի՞ն էր սենեակին մէջ արաւօտուն, բան մը խառնուա՞ծ էր, դարանները և այլն։

—Ո՛չ մէկ բան, ամէն բան իր տեղն էր բացի ինձմէ որ գետինը ինկած էի սաւաններուս հետ։

—Եւ կ՛սես որ նիգը դրուած էր ներսէն։

—Բացարձակապէս, դեռ դուռը չբացած դիտեցի և շատ զարմացայ։

—Գիտե՞ս, Զավացքա, ըսի իր պաղած ձեռքերը բռնելով, ինծի կը թուի թէ illusion մը ունեցած ես որ կրկնուած է քանի մը գիշեր . . .

—Օհ, չէ՛, չէ՛, պէտք չէ որ տան դռնապանին պէս խօսիս ինծի . . . դուն պէտք էր հասկնայիր զիս . . .

—Լա՛ւ, կուզե՞ս որ այս գիշեր գամ և քեզի հետ անցընեմ։

Քիչ մը վարանելէ ետքը՝ Զավացքա ընդունեց առաջարկս։

Իմ քաջութեանս վրայ չէ որ ապաստանած էի բնականաբար, բայց համոզուած էի թէ ջղային տագնապներ էին Զավացքաին ունեցածը. յետոյ վախը մինչև այն ատեն չէր մտած հոգիիս մէջ և առիթ չէի ունեցած անոր ճշմարտապէս գրաւող, սպաննող սարսափին ենթարկուելու։

Այլ սակայն բոլոր օրը մտածեցի Զավացքաին պատահածին վրայ և թունաւոր խայթոցի մը պէս եթէ իրաւ է՜—գաղափարը զիս ցնցեց քանիցս։

Իրիկունը միասին ճաշեցինք և պտոյտ մը ընելէ ետք վերադարձանք իր սենեակը։ Երբ թէյին ջուրը սկսաւ խժալ ալքոլին վրայ, ամէն բան մոռցած կը թուէինք և իրարու կը պատմէինք մեր ծննդավայրէն յիշատակներ, անուշ և բուրումնաւէտ յիշատակներ, իմս լուսեղէն ու արեւով ոսկեզօծ, և իրենները քաղցր ու մեղմ մեղեդիի մը պէս։ Այնչափ հեռու երկիրներէ և իրարմէ այնքան օտար, ինչպէս մերձաւոր կըզգայինք այդ վայրկեանին իրարու, քոյրերու պէս, այնքան գուրգուրանք կար փօխադարձաբար մեր խօսքերուն և մեր շարժումներուն մէջ։

Խեղճ Զավացքա՛, կը յիշե՞ս երբեմն այն գիշերը թէ՞ արդէն բժիշկներուն գուշակածը կատարուած է և քու խարտեաշ ու փափուկ գլուխէդ, քու վճիտ և մաքուր աչքերէդ բան մը, բան մը չէ՛ մնացած այլ ևս . . .

Երբ պառկելու ատենը եկաւ, բոլորովին մոռցած էինք մղձաւանջը զոր մասնաւոր շեշտով մը Զավացքա «Մարդը» կը կոչէր և սկսանք կատակել նոյն իսկ։

—Հիմակ պիտի պառկինք և «մարդուն» պիտի սպասենք։

—«Մարդը» քեզ տեսած ըլլալու է և չպիտի գայ այս գիշեր, կը տեսնես . . .

—Շնորհակալ եմ complimentին համար, Զավացքա՛, այդքա՞ն վախնալիք խրտուիլակ մըն եմ որ «մարդը» փախցնե՛մ . . .

—Օ՛հ, օ՛հ, այդ ըսել չուզեցի, սիրելիս։

Յետոյ Զավացքա գրեթէ բռնի կէս սրուակ րօմ խմցնել տուաւ ինծի, որպէս զի քնանամ ու մնացածը ինքը խմեց։

—Ես այնքան գինով եմ, ըսի իրեն, որ չեմ զարմանար եթէ «մարդեր» երեւան աչքիս, նոյնը ըլլալու է քեզի համար։

Այս անգամ իրաւ էի. սենեակը սիկառի ծուխով լեցուած էր և երբ հարկ եղաւ մէկ ումպով կէս սրուակ րօմ խմել, կարծեցի թէ ամէն բան շուրջս կը դառնար լուսեղէն պարի մը մէջ։

Զավացքաին անկողնին դիմացը պառկեցայ, երկար թիկնաթոռի մը վրայ, և դեռ խօսակցեցանք լոյսը մարելէ ետքը։ Եւ որովհետև կը համոզէի Զավացքան որ գրգռիչ ըմպելիքներէ զգուշանայ, կ՚ըսէր ինծի համոզելով.

—Րօմը, կը տեսնա՞ս, անվնաս ըմպելի է, և ի՞նչ օգնական աղքատ ուսանողներու եթէ րօմը չըլլար՝ այսքան չէի՛ դիմանար, իրաւ ո՛ր . . .

Յետոյ խորունկ և ծանր քուն մը արտևանունքներս գոցեց . . .

Յանկարծ արթնցայ և նստեցայ անկողնիս մէջ . . .

—Ի՞նչ կայ, պիտի ըսէի՝ երբ զգացի որ լեզուս ծանրացաւ բերնիս մէջ և ինկայ անշշուկ բարձիս վրայ. Զավացքա հանդարտ կը քնանար. ինչո՞ւ արթնցայ, ի՞նչ կայ, մտածեցի իւրովի. սենեակը խոր մթութեան մեջ էր և աչքերս բացած կոյրի պէս ի զուր կը դարձնէի ամէն կողմ, երբ դռանը ուղղութեամբ երկայն լուսեղէն գիծ մը նշմարեցի, նախ դեդեւուն, յետոյ որոշ. ու խարտոցի կռինչը լսեցի նուրբ, բայց յամառ երկաթի կտորի մը վրայ . . .

Մէկէն գաղափարը թէ Զավացքաին պատմածը իրականութիւն էր, այնպիսի անօրինակ և անսահմանելի անձկութիւնով մը լեցուց զիս որ կարծեցի թէ տաքութեան գերագոյն աստիճանի մը մէջ պիտի անէանայի և որուն անմիջապէս յաջորդեց սակայն պաղ և սարսռացուցիչ քրտինք մը ողնաշարիս վրայ։

Իրաւի, քաղաքը լուռ էր, իբր թէ ամայի ըլլար. հեռուէն միայն երբեմն սայլի մը թաւալումը կ՚որոտար չարագուշակ։ Ու մեր դռանը մօտ «մարդը», այս անգամ իրական, ահարկու, իր խարտոցը կը քսէր երկաթին վրայ. Զավացքա միշտ կը քնանար իմ ներկայութենէս ապահով ու չէի համարձակեր շարժում մը ընել զինքը արթնցնելու, զինքը մասնակից ընելու իմ սարսափիս որ հետզհետէ կ՚աւելնար և կը յիմարցնէր զիս։

Կամաց կամաց դուռը սկսաւ ճռնչել, այո՛, որոշակի, և «մարդուն» շնչառութիւնը. թաւ և խռպոտ, զուգընթաց կը լսուէր մետաղի ձայնին հետ։

Յետոյ խարտոցը դադրեցաւ. աչքերս ընդլայնած սևեռեցի դուռին, լոյսի գիծը դեդեւեց և մարեցաւ. այն ատեն ա՛հ կարելի՞ է երբեք արտայայտել այն գերագոյն սարսափը որ կարծես արիւնս սառեցուց—այն ատեն կ՚ըսեմ, դուռը բացուեցաւ և սենեակին մութին մէջ աւելի սև սիլուէթ մը կանգնեցաւ որ յամրօրէն կը յառաջանար. խոնաւ եւ ցուրտ օդի հոսանք մը կը մտնէր կիսաբաց դռնէն եւ ճակատիս վրայ կը սառեցնէր քրտինքը անշարժ մեռելի պէս աչքերս սեւեռեցի սեւ սիլուէթին, բայց անիկա անշշուկ կը յառաջանար, անորոշ եւ անձեւ կոյտի մը պէս, որ մարդկային բան մը չունէր բնաւ, եթէ իր հարբուխոտ եւ սոսկալի շնչառութիւնը չըլլար որուն գաղջութիւնը իսկ կարծես կըզգայի իմ այնքան սառած դէմքիս վրայ։

Հոգեվարքի պէս բան մըն էր ասիկա, որովհետեւ կըզգայի որ սարսափէս պիտի մեռնէի, և եթէ սրտիս բաբախումները չըլլային այնքան ուժգին որ կը թնդային գրեթէ իմ ահաբեկած էութեանս մէջ, բոլորովին պիտի կարծէի թէ ա՛լ ամեն բան լմնցած է, լմնցա՛ծ . . .

«Մարդը» կը մօտիկնար ու քանի վայրկեանները կ՚անցնէին՝ աւելի սաստիկ անձկութիւն մը կ՚ընդլայնէր աչքերս մինչեւ որ կարծեցի թէ տեսնելու անպայման կամքով աչքերս կը փայլատակէին և թէ «մարդը» կրնար աչքերուս լոյսը տեսնել. այն ատեն գոցեցի զանոնք և գաղջ արտեւանունքներուս ներքեւ զգացի որ բիբերս ալ սառած էին . . ։ Քանի՞ րոպէ, քանի՞ ժամ տեւես այս ամէնը, չեմ յիշեր բայց երբ աչքերս բացի՝ տմոյն և տխուր արշալույսը իր մշուշոտ գորշութիւնը կուտար իրերուն. ու սենեակին մէջ «մարդը» չկար. Զավացքա կը քնանար միշտ. քիչ մը ետքը սանդուղին վրայ ոտնաձայներ զիս բոլորովին ապահովցուցին, ուզեցի ելնել, բայց չկրցայ, եւ ուժաթափ, յոգնած գլուխս դրի բարձին։

Երբ Զավացքա արթնցաւ, ուզեց կատակել։

—Չըսի՞ որ «մարդը» այս գիշեր . . .

Բայց ինծի դառնալով ելաւ մէկէն և հարցուց անձկութեամբ.

—Ի՞նչ կայ, ի՞նչ ունիս, ինչո՞ւ այդքան տժգոյն ես, ըսէ՛ . . .

Հայելիի կտորի մը մէջ ինքզինքս տեսայ ուրուականի մը պէս ճերմակ. ակռաներս իրար կը զարնուէին և աչքերուս տակ սեւ լայն ծիրեր կային . . .

—Զավացքա, պէտք չէ՛ այս տունը մնաս, ինչ որ ըսիր իրաւ է . . .

Անկէց ետքը Զավացքա ամիսներով հիւանդանոց մը մնալ ստիպուեցաւ, ջղային տագնապներ ունէր և յաճախակի illusionներ։ «Մարդը» քանիցս եկած էր իր տագնապներուն մէջ։ Ես ալ երկար ատեն տառապեցայ և ճշմարիտը՝ մինչեւ հիմա չեմ գիտեր թէ «մարդը» իրակա՞ն էր, թէ պարզապէս Զավացքաի մղձաւանջներուն թելադրութեան ներքեւ գտնուած էի։

___
«Մասիս», մարտ 26, 1905թ., 68-73։